Genlerimizin Yaşam Süremize Etkisi Sandığımızdan Fazla Olabilir… Yeni bir araştırma, genlerin yaşam süresini belirlemede sanıldığından çok daha önemli bir etkiye sahip olabileceğini gösteriyor. Bulgular, yaşam tarzıyla ilgili faktörlerin de hâlâ önemli olduğunu ortaya koyuyor.
Yaklaşık 30 yıl önce Danimarka’daki bir grup ikiz üzerinde yapılan bir araştırmada genlerin yaşam süresini yaklaşık %25 oranında etkilediği gösterilmişti. Takiben yapılan pek çok çalışmada da bu oran %20-25 civarında bulunmuş, genetik etkinin %25 düzeyinde olduğu genel kabul görmüştü. Ancak Science dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma yaşam süresinin yaklaşık %50 oranında kalıtsal özelliklerle ilişkili olduğunu gösterdi.
Genetik Araştırmalarda Neden İkiz Çalışmalarına Başvurulur?
Bir özelliğin kalıtsallığını anlamak için ikizler üzerinde deneyler ya da gözlemler yapılır çünkü bu yöntem genetik ve çevresel etkileri ayırt etmeye imkân sağlar. Tek yumurta ikizleri birbirlerinin neredeyse genetik kopyaları olduğu hâlde çift yumurta ikizlerinde genlerin ortalama %50’si özdeştir. Bununla birlikte hem tek yumurta hem de çift yumurta ikizlerinin aynı ya da benzer çevrelerde büyüdüğü varsayılır. Eğer tek yumurta ikizleri belirli bir özellik açısından çift yumurta ikizlerine göre daha fazla benzerlik gösteriyorsa bu, genetik etkinin güçlü olduğuna işaret eder. İkiz karşılaştırmaları sayesinde çeşitli özelliklerin belirlenmesinde genetik ve çevresel etkilerin göreceli payları istatistiksel olarak tahmin edilebilir.
Araştırmada önceki çalışmalardan bu kadar farklı bir oran elde edilmesinin nedeni, araştırmacıların yaşam süresi kavramını tanımlama biçimini değiştirmesi. Araştırmacılar tüm ölümleri tek bir kategori altında değerlendirmek yerine her bireye özgü olarak vücudun biyolojik yaşlanma süreçlerinden kaynaklanan “iç kaynaklı ölümler” ve kazalar ya da enfeksiyonlar gibi dış etmenlerin neden olduğu “dış kaynaklı ölümler” olmak üzere iki kategori tanımladı. Çalışmanın lideri Uri Alon, erken dönem yaşam süresi çalışmalarının dış kaynaklı ölümlerin daha yaygın olduğu eski dönemlerde yapıldığını, bu durumun da yaşam süresinin kalıtsallığına yönelik hesaplarda sapmaya neden olduğunu belirtiyor.

Alon ve ekibi, iç kaynaklı ve dış kaynaklı ölümlerin yaşam süresinin kalıtsallığı üzerindeki etkisini birbirinden ayrı değerlendirmek amacıyla bir bilgisayar simülasyonu kullandı. Simülasyonda dış kaynaklı ölümler modelden çıkarılıp sadece iç kaynaklı ölümler hesaba katıldığında yaşam süresinin kalıtsallığının yaklaşık iki katına çıktığını gördüler. Daha sonra yaşam süresinin kalıtsallığını, tıp alanında yaşanan hızlı gelişmeler nedeniyle erken ölümlerin giderek azaldığı 1900-1935 yılları arasında doğmuş ikizler üzerinde geleneksel yöntemlerle hesapladılar. Doğum yılları daha ileri tarihlere kaydıkça nesillerde dış kaynaklı ölümlerin giderek azaldığını, yaşam süresinin kalıtsallığının da giderek arttığını belirlediler. Sonuçta dış kaynaklı bir ölüm gerçekleşmediği durumda, kişinin hayatta kaldığı süre olarak tanımlanan yaşam süresinin yaklaşık %50 oranında kalıtsal olarak belirlendiğini ortaya koydular.
Çalışma ile ilgili eleştirilerden biri gerçek hayatta insanların hem iç kaynaklı hem dış kaynaklı nedenlerle ölmesi ve bunlar arasında ayrım yapmanın, açık bir şekilde genetik kökenli olan hastalıklar ya da yıldırım çarpması gibi açık şekilde dış kaynaklı olan olaylar dışında, her zaman kolay olmaması. Albert Einstein Tıp Üniversitesinde yaşlanma ve uzun yaşam süresi konularında çalışan Sofiya Milman ise araştırmanın yaşam süresinin kalıtsallığına yönelik ortaya koyduğu oranın gerçeği yüksek doğrulukla yansıtmasından bağımsız olarak genetiğin daha uzun bir yaşam üzerindeki önemli rolünü hatırlattığı görüşünde.
Her ne kadar araştırmanın sonuçları egzersiz, düzenli ve yeterli uyku, dengeli beslenme gibi çevresel etmenlerin yaşam süresindeki belirleyiciliğinin sadece %50 civarında olduğunu düşündürse de araştırmalar bu tür olumlu yaşam tarzı alışkanlıklarının yaşam süresinde ortalama 10 yıl artışla ilişkili olabileceğini gösteriyor. Dolayısıyla sonuçta genlerimizi değiştiremeyeceğimize göre sağlıklı bir yaşam tarzı benimsemekte her hâlükârda fayda var.
Kaynaklar






