TÜRKİYENİN BİLİM VE TEKNOLOJİ EKOSİSTEMİ GÜÇLENMEYE DEVAM EDİYOR

Türkiye’nin bilim ve teknoloji üssü olan TÜBİTAK da araştırma enstitüleri ve diğer birimleriyle ülkemizin her yönden kalkınmasına katkı sunan yenilikçi teknoloji geliştirme ve bilimsel bilgi üretme çalışmalarına, bilimsel projelere, üniversitelere, araştırma ve tasarım merkezlerine, sanayiye, kamu kurumlarına, özel sektöre, bilim insanlarına, araştırmacılara, girişimcilere, mucitlere, öğrencilere ve bilim toplum faaliyetlerine her türlü desteği sağlamaya ve hayal eden, araştıran, sorgulayan ve pes etmeden üretmeye devam eden herkesin özellikle de geleceğimizin teminatı olan gençlerin yanında olmaya devam ediyor.

Bu yazıda, ülkemizde 2025 yılı içerisinde gerçekleşen önemli bilimsel ve teknolojik gelişmeler ile yenilikçi girişimlerden derlenmiş bir seçkiyi okurlarımıza sunarak Türk bilim insanları, mühendisler, araştırmacılar ve girişimciler tarafından çok değerli çalışmalar yürütüldüğü ile ilgili toplumsal farkındalığı artırmak ayrıca ülkemiz gençlerine geleceğin bilgi ve teknoloji üreten dünya devleri arasında yer alabileceklerini, ülkemizi tüm sektörlerde başarıyla temsil edebileceklerini bir kez daha hatırlatmak istedik.

Bazı Önemli Bilgiler ve Sayısal Veriler

Moyo Studio / iStock

Türkiye’de 127’si devlet, 74’ü vakıf ve 4’ü vakıf meslek yüksek okulu olmak üzere toplam 205 üniversite ön lisans, lisans, yüksek lisans ve doktora eğitimleri veriyor. Bu üniversiteler kapsamımda toplamda 2.066 fakülte, 328 yüksek okul, 1.019 meslek yüksek okulu, 563 enstitü, 4.054 araştırma uygulama merkezi ve 20.101 bölüm bulunuyor.

Uluslararası kabul görmüş Wos-Incites veri tabanlarında yer alarak makale ve derleme türündeki yayınları kapsayan Türkiye kaynaklı bilimsel yayın sayısı son bir yıl içinde yaklaşık 52 bine ulaştı. Bu kapsamda dünyada en fazla bilimsel yayın üreten 14. ülke konumundayız.

Ülkemizin bilim ve teknoloji üssü olan TÜBİTAK’ın araştırma ve bilim insanı destek programları ile son bir yılda 190 üniversitenin ve 3.100 firmanın 10.153 projesine toplamda 14,4 milyar Türk Lirası destek sağlandı. Araştırma projeleri kapsamında 17 bin bursiyer desteklendi.

6650 sayılı kanun kapsamına alınarak yeterlik verilen 12 ulusal araştırma altyapısı merkezinde ülkemizin AR-GE ekosisteminin güçlenmesine ve uluslararası rekabet gücünün artmasına katkı sağlayacak yüksek nitelikli araştırmalar (biyotıp ve genom, genetik, mikro-elektro-mekanik sistemler, nanoteknoloji, malzeme bilimi, biyoteknoloji, parçacık fiziği, astronomi, astrofizik, uzay teknolojileri, optik teknolojiler, kozmoloji, güneş enerjisi, raylı sistemler, nanofotonik, yenilikçi tıp ve sağlık, deniz hukuku, finans teknolojileri) gerçekleştiriliyor.

Ülkemizde 64 farklı ilde toplam 113 adet teknoloji geliştirme bölgesi (teknokent, teknopark) vardır. Bu teknoparklardan 94 tanesi aktif olarak faaliyet gösterirken 19 tanesinin altyapı çalışmaları devam ediyor. Teknoparklarda faaliyet gösteren 12 bine yakın girişimde yürütülen proje sayısı yaklaşık 98 bindir.

popba / iStock

Ülkemizde 58 farklı ilde faaliyette olan 1.360 özel sektör AR-GE merkezi ve 343 tasarım merkezinde bugüne kadar yaklaşık 75 bin proje tamamlandı. Bu projelerden elde edilen toplam patent sayısı 45 bindir. Bu patentlerden 17 bini ise tescil almış durumdadır. Son bir yıl içindeki yıllık yerli patent başvuru sayısı 10.186’ya, yerli patent tescil sayısı ise 3.390’a ulaştı. Bu AR-GE merkezleri makine teçhizat imalatından otomotiv sanayisine; yazılımdan bilgisayar ve iletişim teknolojisine; gıda, ilaç, enerji, sağlık, tarımdan mobilya, medikal, madencilik ve hayvancılığa kadar 46 farklı sektörde hizmet veriyor.

Yerli ve millî elektrikli otomobil markası Togg, %25’lik pazar payı ile elektrikli otomobil segmentinde lider durumda. Bugüne kadar 75 binden fazla Togg üretilerek yollarla buluştu. Togg’un sedan modeli T10F’nin satışına başlandı. Yerli tasarım LED çipler de Togg araçlarında kullanılacak.

TÜBİTAK RUTE tarafından tasarlanan ve geliştirilen 600 kilovat gücündeki hidrojen motorunun üretimine başlandı.

TÜBİTAK ULAKBİM TRUBA ekibinin geliştirdiği süper bilgisayar ARF ACC’nin hesaplama kapasitesi üç katına çıkartıldı.

TÜBİTAK BİLGEM tarafından Türkiye’nin Büyük Dil Modeli projesi kapsamında geliştirilen yapay zekâ Türkçe büyük dil temel modelinin kullanımı yaygınlaştırıldı.

TÜBİTAK SAGE’nin yerli ısıl pil üretim kapasitesi iki katına çıkartıldı.

TÜBİTAK BİGG desteğiyle kurulan

2.578 teknoloji girişimine sağlanan fonlar sayesinde Türkiye’nin girişimcilik ve yenilikçilik ekosistemi güçlenmeye devam ediyor.

TÜBİTAK Ortaokul, Lise ve Üniversite Öğrencileri Araştırma Proje Yarışmaları’na bu yıl 64.193 öğrenci, 39.328 projeyle katıldı.

Uluslararası ve Bölgesel Bilim Olimpiyatları’nda Türk öğrencileri 10’u altın, 64 madalya ile bizleri gururlandırdı.

Türkiye, küresel uydu sistemleri sektöründe üretici ülkelerden birisi oldu. Millî gözlem uydumuz İMECE için geliştirilen yüksek çözünürlüklü elektro-optik kamera yurt dışına ihraç edilmeye başlandı.

Türkiye’nin gelecekteki uzay çalışmalarına ve girişimlerine katkı sağlayacak Uzay Teknoparkı ODTÜ’de kurulacak.

En büyük küresel uzay etkinliği olan Uluslararası Uzay Kongresi’nin (IAC) 77.si 5-9 Ekim 2026 tarihlerinde Türkiye Uzay Ajansı ev sahipliğinde Antalya’da düzenlenecek. Bu kapsamda ülke genelinde üniversite kampüslerinde akademi buluşmaları kapsamında kongre tanıtım faaliyetleri başladı.

Millî Savunma Sanayi Ekosistemi

Türkiye’nin hava savunma sistemi Çelik Kubbe’nin en üst katmanı olan uzun menzilli hava savunma sistemi SİPER Ürün 2’nin atışlı test faaliyetleri başarıyla tamamlandı.

Yerli tankımız ALTAY Türk Silahlı Kuvvetleri’nin envanterine girdi.

Millî gemi projesi (MİLGEM) kapsamında sekizinci gemi TCG İÇEL ve denizaltı TCG MURATREİS suya indirildi.

TEI tarafından geliştirilen yerli üretim motorla çalışan silahlı insansız hava aracı Bayraktar TB3 Kara Kuvvetleri’nin envanterine girdi.

Silahlı insansız deniz aracı SANCAR’ın atış testleri başarıyla tamamlandı.

Yerli turbojet motoru ve millî alt sistemlerle donatılan SOM seyir füzesi ile su üstü platformlara taarruz yeteneğine sahip SOM-J füzesinin testleri başarıyla tamamlandı.

Beş kilometreye kadar körleştirme, 1,5 kilometreye kadar hareketli hedefleri imha yeteneğine sahip yüksek güçlü lazer sistemi IŞIK’ın kabul testleri başarıyla tamamlandı.

ASELSAN imzalı MURAD AESA radar takılı F-16 uçağından Türk mühendislerce geliştirilen GÖKDOĞAN görüş ötesi hava-hava füzesi atışı başarıyla gerçekleştirildi.

Silahlı insansız deniz aracı MARLİN 100 EW, elektronik harp yetenekleriyle donatılmış olarak SMASH 200/12.7L uzaktan komutalı stabilize deniz silah sistemiyle atış testini başarıyla tamamladı.

Millî Askeri Motor Teknolojisi

Vuran ve Kirpi kara araçlarıyla TUNA motoru Türk askerinin kullanımına sunulurken tank taşıyıcı ve lojistik araçları için geliştirilen AZRA Gen-2 test faaliyetleri başarıyla devam ediyor.

Yeni nesil paletli araçlarda görev yapacak UTKU motoru ve ALTAY tankı için geliştirilen BATU motorunun geliştirme ve test faaliyetleri tamamlandı.

İnsansız hava araçları kapsamında TB3’e güç veren TEI-PD200 motoru envantere girerken ANKA ve AKSUNGUR’a entegre edilen TEI-PD170 motorunun test faaliyetleri ise devam ediyor. KARGI İHA’da kullanılan TEI-PG50 motoru ile bağımsız kabiliyetler elde edildi.

GÖKBEY helikopterine güç veren TEI-TS1400 turboşaft motorunun sertifikasyon testleri devam  ederken seri üretim çalışmaları da başarıyla yürütülüyor.

Füze ve mühimmatlarımızda ATMACA ve SOM için KTJ3200, ÇAKIR için KTJ1750, KARA

ATMACA için KTJ3700 jet motorları geliştirildi ve başarıyla kullanılıyor.

Deniz platformlarımızda Marlin SİDA için LEVEND motoru, ULAQ SİDA için Marin X7 entegrasyonları yapılırken MİLGEM gemilerimiz için MAVİ BATU bağımsız çözümünün hayata geçirilmesi için test faaliyetleri tamamlandı.

Jet motorları ve ileri aşama çalışmalarımızda ANKA-III için geliştirilen TEI-TF6000 turbofan motoru başarıyla çalıştırılmış, insansız savaş uçağımız KIZILELMA’da kullanılabilecek

TEI-TF10000’in geliştirme çalışmaları sürüyor. KAAN savaş uçağının ana motoru TEI-TF35000 ve yardımcı güç ünitesi APU60 için geliştirme faaliyetleri devam ediyor.

Türkiye’nin İnsanlı İlk Uzay Bilim Misyonu

Türkiye’nin insanlı ilk uzay bilim misyonlarını gerçekleştiren astronotlarımız Alper Gezeravcı ve Tuva Cihangir Atasever, uzayda önemli bilimsel deneyler yürüttü. Bu çalışmalar, uzayda yaşam, sağlık, malzeme ve enerji teknolojileri gibi geniş yelpazede literatüre önemli katkılar sundu. Türk Astronot ve Uzay Bilim Misyonu kapsamında ilk Türk astronotumuz Alper Gezeravcı’nın ISS’de gerçekleştirdiği 13 bilimsel deney ile ikinci astronotumuz Tuva Cihangir Atasever’in yörünge altı uçuş görevinde gerçekleştirdiği 7 bilimsel deneyin sonuçlarını ilerleyen sayılarımızda detaylıca ele alacağız.

İlk Yerli ve Millî Haberleşme Uydumuz TÜRKSAT 6A Hizmet Vermeye Başladı

Türkiye’nin ilk yerli ve millî haberleşme uydusu olan TÜRKSAT 6A’nın uzaydaki yolculuğu 9 Temmuz 2024’te başlamıştı. 28 Aralık 2024’te nihai görev yörüngesine ulaşan uydumuzun ilk test yayını 17 Şubat 2025’te başarıyla gerçekleştirildi. Tüm fonksiyonları normal şekilde çalışan uydu, 21 Nisan 2025’te resmen hizmete alındı. 15 yılı aşkın süre boyunca hizmet vermesi planlanan Türksat 6A ile Türkiye’nin aktif haberleşme uydusu sayısı 6’ya yükseldi. 42 derece doğu yörüngesinde görev yapan uydu, başta televizyon yayıncılığı olmak üzere acil durum haberleşmesi gibi kritik hizmetleri geniş bir coğrafyada sunuyor.

İlk Metrealtı Çözünürlüklü Yer Gözlem Uydumuz İMECE

Yörüngede başarıyla görevine devam eden Türkiye’nin ilk metrealtı çözünürlüklü yer gözlem uydusu İMECE, Türk Hava Kuvvetleri envanterine alındı. İMECE’nin ardından TÜBİTAK UZAY, İMECE-2 ve İMECE-3 uydu projelerini geliştirmeye devam ederek yer gözlem yeteneğini daha güçlü bir seviyeye taşımayı hedefliyor. Üç uydu eş zamanlı çalışacak ve yeni uyduların çözünürlükleri artırılacak.

Türkiye’nin Ay Araştırma Programı Çalışmaları

2021 yılında açıklanan Millî Uzay Programı kapsamında belirlenen 10 hedeften biri, yerli teknolojilerle tasarlanan ve üretilen bir uzay aracının Ay’a gönderilmesiydi. Bu hedef doğrultusunda 2021’in sonunda başlatılan Ay Araştırma Programı Projesi’nin 3. Bilimsel Çalışma Grubu Toplantısı, TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü (TÜBİTAK UZAY) organizasyonu ile 11-12 Şubat 2025 tarihlerinde yapıldı.

Türkiye’nin Ay misyonu kapsamında yörüngeler arası transferde kullanılacak hibrit itki sistemi ile uzay aracının uçuş bilgisayarı, güneş paneli, haberleşme ünitesi gibi kritik alt sistemler yerli imkânlarla geliştiriliyor.

Ay Araştırma Programı’nın iki aşamada gerçekleşmesi planlanıyor. İlk aşamada yerli olarak geliştirilecek uzay aracı, Dünya yörüngesinin ardından Ay’a ulaşacak ve 100 km irtifalı kutupsal ve dairesel Ay yörüngesine yerleşerek görüntü ve bilimsel veriler toplayacak. Yörüngede gerçekleştirilecek operasyonların ardından yerli imkânlarla geliştirilen hibrit roket motorunu uzayda ateşleyerek Ay yüzeyine sert iniş gerçekleştirecek. İkinci aşamada ise yumuşak iniş özelliği olan bir uzay aracı görevde olacak. Millî teknolojilerle geliştirilen fırlatma aracıyla uzaya çıkması planlanan iniş aracı, Ay yüzeyine yumuşak iniş gerçekleştirecek. Böylece Ay Araştırma Programı ile 1. Ay görevi kapsamında Ay’ın yörüngeden keşfi ve Ay yüzeyi ile ilk temasın gerçekleştirilmesi, 2. Ay görevi kapsamında ise yumuşak iniş yöntemiyle yüzeye keşif aracı indirilmesi hedefleniyor.

Türkiye Uzay Ajansı (TUA) tarafından desteklenen Ay Araştırma Programı’nın ilk aşaması kapsamında uzay aracının tasarımı, geliştirilmesi, entegrasyonu, testleri, fırlatılması ve operasyonlarından TÜBİTAK UZAY sorumlu. Bu kapsamda Ay’a sert inişin gerçekleşmesini sağlayacak hibrit itki sistemi ise uzay teknolojileri alanında kimyasal roket itki sistemleri çalışmaları yürüten DeltaV Uzay Teknolojileri A.Ş. tarafından geliştiriliyor.

Sekizinci Yılında TEKNOFEST

Dünyanın en büyük havacılık, uzay ve teknoloji festivali TEKNOFEST bu yıl 1-4 Mayıs 2025 tarihlerinde KKTC’de, 17-21 Eylül 2025 tarihlerinde İstanbul Atatürk Havalimanında gerçekleştirildi.

58 ana kategori ve 137 alt kategoride düzenlenen teknoloji yarışmalarında 96 ülkeden 565 binden fazla takım ve 1 milyon 150 bine yakın genç mücadele etti. Bilim ve teknolojinin rehberliğinde geleceğin teknolojilerini tasarlamayı amaçlayan yarışmacılar, bilgi ve deneyimlerini paylaşma imkânı yakaladı. Hayallerini gerçekleştirmek isteyen teknoloji meraklısı öğrencilerin ve girişimcilerin kıyasıya mücadele ettiği yarışmalarda dereceye giren takımlara 65 milyon TL’nin üzerinde ödül verildi. Festivalin en geniş katılımcılarından biri olan TÜBİTAK, yaklaşık 9 bin m²’lik alanda 12 tematik çadır ile ziyaretçilerini ağırladı. Uzaydan biyoteknolojiye, çip tasarımından yapay zekâya uzanan geniş yelpazedeki etkinliklerle TÜBİTAK, festivalin en dikkat çekici adreslerinden biri oldu. 7’den 70’e herkesi kucaklayan TEKNOFEST coşkusu bilim ve teknoloji meraklılarına ilham kaynağı olmaya devam edecek.

Yirmi Yedinci Yılında TÜBİTAK Gökyüzü Gözlem Etkinliği

Türkiye’nin en büyük gökyüzü gözlem etkinliği olan TÜBİTAK Gökyüzü Gözlem Etkinliği, 28-31 Ağustos 2025 tarihleri arasında Erzurum’da gerçekleştirildi. Erzurum Konaklı Kayak Merkezinde düzenlenen etkinlikte gündüz saatlerinde özel filtreli teleskoplar aracılığıyla Güneş gözlemleri yapılırken gece ise bölgenin ışık kirliliğinden uzak olmasının ve yüksek rakımının sağladığı avantajla Ay, gezegen, yıldız ve bulutsu gözlemleri yapıldı. Satürn’ün halkaları, Jüpiter’in atmosferi ve Samanyolu gök adasının en yakın komşusu olan Andromeda gök adası gibi astronomik oluşumları teleskoplarla gözlemleme imkânı bulan katılımcılar, bilimle, doğayla ve yıldızlarla iç içe unutulmaz bir deneyim yaşadı. Türkiye’nin ilk astronotu Alper Gezeravcı ve ikinci astronotumuz Tuva Cihangir Atasever de etkinliğe katılarak gerçekleştirdikleri uzay yolculuğunun bilimsel ve teknik detaylarını anlattı.

DENEYAP Teknoloji Atölyeleri

Millî Teknoloji Hamlesi vizyonu kapsamında teknoloji üretme yetkinliği yüksek bireyler yetiştirmek amacıyla kurulan DENEYAP Teknoloji Atölyeleri, 81 ilde 131 atölyeye ulaştı. Bu atölyelerde eğitim almak için ortaokul ve lise düzeyindeki öğrenciler, e-sınav, çevrim içi eğitim ve görev tamamlama ile uygulama sınavlarından oluşan zorlu bir süreci tamamlıyor. 2018’den bu yana 1., 2., 3., 4. ve ek faz kapsamında yer alan 11 farklı eğitim başlığını tamamlayan 9.490 öğrenci mezuniyet hakkı kazandı. 2017-2018 mezunları ile birlikte toplam mezun sayısı 10.812’ye yükseldi. DENEYAP Teknoloji Atölyeleri’nde bugüne kadar toplam 42.133 öğrenciye teknoloji eğitimi imkânı sağlandı.

DENEYAP Teknoloji Atölyeleri’nde gençlere 3 yıl boyunca ücretsiz teknoloji eğitimleri veriliyor. Eğitim süreci, ilk 24 ay proje temelli dersler ve son 12 ay takımlar dönemi olmak üzere iki farklı aşamadan oluşuyor. Proje temelli dersler; “Yapay Zekâ”, “Siber Güvenlik”, “Havacılık ve Uzay Teknolojileri”, “Robotik ve Kodlama”, “Elektronik Programlama ve Nesnelerin İnterneti” ve “Mobil Uygulama” gibi 11 farklı gelecek teknolojisi alanında yoğunlaşıyor.

Millî Teknoloji Atölyeleri

Ülkemizin Millî Teknoloji Hamlesi hedefleri doğrultusunda öğrencilerin hayallerini, fikirlerini ve projelerini hayata geçirmelerine olanak sağlamak amacıyla 81 ilde Millî Teknoloji Atölyeleri’nin kurulması hedefleniyor. İlk Millî Teknoloji Atölyesi Bursa’da Arif Ağaoğlu İleri Teknoloji ve Mühendislik Laboratuvarında, ikincisi de Kocaeli Üniversitesinde açıldı.

Tasarımdan üretime, yapay zekâdan robotik sistemlere kadar fikirlerin uygulamaya dönüşeceği bu atölyelerde gençler, danışmanlık ve eğitim programlarıyla desteklenecek.

2026 sonuna kadar 81 ilde 100 milli teknoloji atölyesinin kurulması hedefleniyor.

Üniversitelerde ve TÜBİTAK destekli bilim merkezlerinde kurulacak Millî Teknoloji Atölyeleri ile bilim ve teknoloji yarışmalarına katılım sağlayacak takımlara ihtiyaç duydukları makine, teçhizat ve sarf malzeme desteği sağlanacak. Bu atölyelerde milli teknolojiler geliştirecek ve üretecek girişimci gençlere destek verilerek yerli ve millî sanayimiz için ihtiyaç duyulan nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesi amaçlanıyor.

Ulusal Kutup Bilim Seferleri

T.C. Cumhurbaşkanlığı himayelerinde, T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı uhdesinde, TÜBİTAK Kutup Araştırmaları Enstitüsü (KARE) koordinasyonunda 2017 yılından bugüne kadar Antarktika’ya 9, Arktik’e 5 olmak üzere toplamda 14 ulusal kutup bilim seferi gerçekleştirildi ve bu seferlere katılan 200’den fazla bilim insanının yürüttüğü 160 proje kapsamında 273 bilimsel yayın literatüre kazandırıldı. Ülkemizin kutup bölgelerine yönelik bilimsel kapasitesini güçlendirmeyi hedefleyen bu seferlerde iklim değişikliğinden biyoçeşitliliğe, okyanus bilimlerinden yer bilimlerine, deniz haritalamadan sismik gözlemlere, mikroplastik kirliliğinden meteorolojik gözlemlere kadar geniş bir yelpazede bilimsel çalışmalar yapılarak birçok alana katkı sağlayacak veriler elde ediliyor. Araştırmacılar, dünyanın en zorlu iklim koşullarına sahip bu bölgelerde yerli ve millî teknoloji ürünlerini test etme ve deneyimleme imkânı da buluyor. Uydu ve konumlama çalışmalarıyla birlikte çevre koruma projelerinin de yer aldığı bu seferler kapsamında uluslararası iş birlikleri de güçlendirilmeye devam ediyor.

TÜBİTAK tarafından yürütülen çalışmalar kapsamında Antarktika’da bir Türk Bilimsel Araştırma Üssü kuruldu.

Türkiye’nin kutup bölgelerindeki bilimsel varlığını kalıcı hâle getirmek amacıyla kurulan bu üs, Türk bilim insanlarının kutup araştırmalarına daha fazla katkı sağlamasının önünü açacak.

Dokuzuncu Ulusal Antarktika Bilim Seferi

6 Şubat-12 Mart 2025 tarihleri arasında gerçekleştirilen Dokuzuncu Ulusal Antarktika Bilim Seferi (TAE-IX) başarıyla tamamlandı. Türkiye’nin bilimsel araştırma kampının bulunduğu Horseshoe Adası’nda 20 kişilik araştırma ekibi, 19 farklı proje kapsamında yeni batimetri haritalarının üretilmesi; yakın uzay gözlem ve jeodezik istasyonları; atmosfer ve uzay gözlemleri; çevre, kirlilik ve canlı yaşamı araştırmaları; meteorolojik ölçümler ve sucul ekosistemler konularında çalışmalar gerçekleştirdi. Ayrıca Türkiye’nin sınırları dışında kurulan ilk istasyonlarından birisi olan sabit küresel konumlama uydu sistemi istasyonunun bakım ve tutum çalışmaları da tamamlandı. Bu yıl yürütülen projeler arasında Kabataş Erkek Lisesinden üç öğrencinin geliştirdiği “İnsansız Kutup Hava Aracı” projesi de yer aldı.

Beşinci Ulusal Arktik Bilimsel Araştırma Seferi

8-31 Temmuz 2025 tarihleri arasında Arktik Okyanusu ve çevresinde gerçekleştirilen Beşinci Ulusal Arktik Bilimsel Araştırma Seferi (TASE-V) başarıyla tamamlandı. Sefer süresince küresel iklim değişikliği; deniz ve okyanus bilimleri; biyoloji, kimya, atmosfer; mikroplastik kirliliği; meteoroloji ve uydu sistemleri başta olmak üzere farklı alanlarda toplam 19 projeye ait bilimsel çalışma ve gözlem, 12 araştırmacı ve 3 lise öğrencisi tarafından gerçekleştirildi. Sefer, Arktik Okyanusu üzerinde belirlenen 70 bilimsel örnekleme istasyonunu kapsayacak şekilde üç bin deniz milini aşkın rota boyunca başarıyla tamamlandı.

Türkiye’nin Yerli ve Millî Sosyal Medya Platformu N Sosyal

N Sosyal veya diğer adıyla NEXT TEKNOFEST Sosyal; haber, teknoloji, yaşam ve gündem odaklı içeriklerin paylaşıldığı bir sosyal medya platformu. Veri güvenliği ve dijital özgürlük vurgusuyla öne çıkan N Sosyal “reklamsız, sansürsüz ve algoritmasız bir deneyim’’ sloganıyla dikkat çekiyor. Türkiye Teknoloji Takımı Vakfı’nın (T3) desteğiyle geliştirilen ve 23 Temmuz 2025’te genel kullanıma açılan platforma ilgi büyük.

N Sosyal’in dikkat çeken bir diğer özelliği ise açık kaynak kodlu bir platform olması. Bu, uygulamanın arka plandaki tüm yazılım kodlarını kamuya açık bir şekilde paylaşması anlamına geliyor. Bu sayede geliştiriciler kodları inceleyebilir, uygulamanın nasıl çalıştığını doğrudan görebilir hatta bu açık kaynak kodları alıp değiştirerek kendi bağımsız projelerini geliştirebilir. N Sosyal’in açık kaynaklı olması, dijital egemenlik, şeffaflık ve inovasyon açısından önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.

Türkiye’nin İlk Uzay Islahı Araştırmaları

Uzay ıslahı, tohum ve bitki hücrelerinin kozmik radyasyon ve ağırlıksız ortam gibi uzaydaki zorlayıcı koşullara maruz bırakılarak mutasyonlar geliştirmesini sağlama süreci olarak tanımlanıyor ve uzayda oluşan bu mutasyonların, dünyada yapılan klasik ıslah çalışmalarında elde edilemeyen genetik çeşitliliği sağlayabildiği belirtiliyor. Özellikle çevresel streslere ve hastalıklara dayanıklı, verimi veya besin değeri yüksek yeni bitki çeşitleri geliştirmek için kullanılan bu yöntem, tarım ve gıda güvenliği açısından oldukça önemli bir araç olarak değerlendiriliyor.

Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyeleri Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday ve Doç. Dr. Barış Uzilday’ın “Uzay Ortamından Yararlanarak Arabidopsis thaliana’da Endoplasmik Retikulum (ER) Stresi Toleransı İçin Gen Keşfi” ve “Nohutta Kuraklık Stresine Toleransı Artırmak İçin Uzay Islahı” başlıklı projeleri, Türk Uzay Ajansı’nın üyesi olduğu Asya-Pasifik Uzay İş Birliği Örgütü’nün (APSCO) proje çağrısı kapsamında kabul edilerek çalışmalara başlandı.

Ülkemizin uzay ıslahı alanında gerçekleştirilen ilk araştırmaları olma özelliğini taşıyan bu projeler kapsamında nohut bitkisinde iklim değişimi ile şiddeti gittikçe artan kuraklık stresine karşı toleransın artırılması için mutasyon ıslahı çalışmaları yapılması ayrıca bitkilerde çevresel stresler sırasında ortaya çıkan endoplazmik retikulum stresi ile ilişkili yeni genlerin ortaya çıkarılması hedefleniyor.

Gıda Atıkları Ürünlere Dönüşüyor

RedVector / iStock

Orta Doğu Teknik Üniversitesi Gıda Mühendisliği Bölümünden Prof. Dr. Mecit Halil Öztop’un liderliğinde yürütülen “Gıda Atıklarını Sürdürülebilir Liflere Dönüştürmeye Yönelik Avrupa Ağı (ENFiber)” projesi, gıda işleme sürecinde ortaya çıkan organik atıkları sürdürülebilir ve çevre dostu yöntemlerle işlevsel liflere dönüştürmeyi amaçlıyor. Üretilen liflerin gıda, ambalaj ve ilaç sanayisinde kullanılarak ticari açıdan değerli ürünlere dönüştürülmesi, projenin temel hedefleri arasında. Sunduğu çevre dostu dönüşüm modeliyle sera gazı emisyonlarının azalmasında etkili olacağı düşünülen proje, gıdada sürdürülebilir yaklaşımların geliştirilmesine de katkı sağlayacak.

Türkiye’nin Nadir Toprak Element Rezervleri

Olga Mikheeva / iStock

Türkiye, yaklaşık 694 milyon tonluk nadir toprak elementi rezerviyle Çin’in ardından dünyanın en büyük ikinci rezervine sahip ülkesi konumunda. Rezervler, Eskişehir’in Beylikova ve Sivrihisar ilçeleri arasındaki sahada bulunuyor. Dünyada en büyük rezerv, Çin’deki 800 milyon tonluk “Bayan Obo” sahasında yer alıyor. Stratejik öneme sahip bu cevherler özellikle yenilenebilir enerji, çip, lazer, elektrikli araç, insansız hava araçları ve savunma sanayi teknolojilerinde kullanılıyor.

Fergani Uzay’ın FGN-100-d2 Mikro Uydusu Uzaya Fırlatıldı

Fergani Uzay’ın yürüttüğü Konumlandırma Takım Uydu Projesi kapsamında geliştirilen FGN-100-d2, 2 Kasım 2025 tarihinde ABD’nin Cape Canaveral Uzay Kuvvetleri Üssünden SpaceX’in Falcon 9 roketiyle fırlatıldı. Toplam kütlesi 104 kilogram olan bu uydunun yaklaşık 510 kilometre irtifadaki Alçak Dünya Yörüngesi’nde (LEO) 5 ila 7 yıl arasında görev yapması bekleniyor. Ortalama yörünge hızı 7,6 kilometre/ saniye olan uydu Dünya’nın çevresinde günde yaklaşık 15 kez dolanacak. Uydunun yörüngedeki operasyon, telemetri-telekomut haberleşmesi, konumlandırma ve faydalı yük iletişimi kabiliyetleri test edilecek.

Türkiye’nin Piko Uydu Takımı TAURUS

AA

TÜBİTAK desteğiyle GUMUSH AeroSpace tarafından geliştirilen TAURUS – Tarım Uygulamalarına Yönelik Röle Uydu Sistemi özellikle altyapı kurulumunun mümkün olmadığı bölgelerde tarım, hayvancılık, sağlık, yaban hayatı ve kırsal kalkınma gibi alanlarda IoT sensörlerinden toplanan verilerin uydu üzerinden aktarılmasını sağlayacak.

Boyutları 10 cm x 10 cm x 2,7 cm ve kütlesi ise 452 gram olan uydular, SpaceX’in Bandwagon-4 görevi kapsamında dörtlü grup hâlinde 2 Kasım 2025’te uzaya fırlatılarak 510 kilometre irtifadaki 45 derece eğimli yörüngeye yerleşti. TAURUS ile Türkiye, 0,1U ile 0,25U boyutlarındaki (1U, 10 cm × 10 cm × 10 cm boyutlarındaki standart küp uydu modülünü ifade eder) ultra minyatür uydu sınıfında çok fonksiyonlu piko uydu geliştiren dünyadaki dördüncü ülke konumuna geldi. Aynı zamanda dünyanın en küçük ama en fonksiyonel 0.25U platformlarından birini üretmeyi başardı.

Tohum Ekim Fişeği Geliştirildi

a e Pro uction / Stock

Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi (KAEÜ) Ziraat Fakültesi Biyosistem Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ömer Ertuğrul ve yüksek lisans öğrencisi Emrah Saka, zorlu ve engebeli arazilerin ormana dönüştürülmesinde kullanılmak üzere tohum ekim fişeği geliştirdi. Proje kapsamında yivsiz av tüfeği fişeği içerisine çeşitli destek malzemelerle tohumlar yerleştirildi. Bir fişekte yaklaşık 100 karaçam tohumu fırlatılabiliyor. Fişeğin üstüne delici başlık ve çeşitli tohum koruma sistemleri entegre edildi böylece fişeğe uygulanan basınçla tohumların doğrudan sert toprak zemini altında güvenli şekilde ekimi sağlanıyor.

Coğrafi İşaretli Millî Değerlerimiz

Tarihi, kültürel ve yöresel zenginliklerimize değer kazandıran 1.781 adet coğrafi işaretli ürünümüz bulunuyor. Bu alanda Avrupa’da birinci, dünyada ikinci sıradayız.Avrupa Birliği tescilli coğrafi işaretli ürün sayımız ise dergimizin Aralık 2025 sayısının baskıya girdiği tarih itibari ile 42’ye ulaşmıştı.

Türk bilim insanlarımız ve araştırmacılarımız hem ülkemizde hem de yurt dışında bilim ve teknoloji alanında ses getiren başarılı çalışmalar yapmaya, insanlığa faydalı yenilikçi projeler ve teknolojiler geliştirmeye, bilgi üretmeye, yeni araştırmalara ışık tutacak yayınlar yapmaya, gençlere ilham kaynağı olmaya devam ediyor.

Bilim okuryazarı nesiller büyüten TÜBİTAK Bilim ve Teknik dergisi olarak ülkemizde yaşanan önemli bilimsel ve teknolojik gelişmeleri takip etmeye ve sizlere aktarmaya devam edeceğiz.

Türkiye’nin bilimsel ve teknolojik atılımları ile ilgili dergimizde daha önce yayımlanmış yazıları okumak için kare kodları akıllı cihazlarınıza okutabilirsiniz.

Kaynaklar

• https://istatistik.yok.gov.tr
• https://www.sanayi.gov.tr/anasayfa
• https://tubitak.gov.tr/tr
• https://bilimteknik.tubitak.gov.tr/
• https://uzay.tubitak.gov.tr/
• https://tua.gov.tr/tr
• https://mam.tubitak.gov.tr/
• https://mam.tubitak.gov.tr/kare/
• https://www.ssb.gov.tr/
• https://www.aa.com.tr/tr/search/?s=yerli+ve+milli&tag=1
• https://www.trthaber.com/etiket/yerli-ve-milli-teknolojiler/