Su ayıları olarak da bilinen tardigradlar, insanlar için ölümcül olan dozdan yaklaşık 1.000 kat daha yüksek seviyelerdeki radyasyona ve daha birçok zorlu koşula dayanma yetenekleriyle bilim insanlarının uzun zamandır ilgisini çekiyor. Bilinen yaklaşık 1.500 tardigrad türü var ancak bugüne kadar sadece pek azı detaylıca çalışılmış.
Yaklaşık altı yıl önce, Pekin Lifeomics Enstitüsünde moleküler ve hücresel biyoloji alanında çalışmalarına devam eden Lingqiang Zhang ve meslektaşları, yosun örnekleri toplamak için Çin’in Henan eyaletindeki Funiu Dağı’na gitti. Laboratuvara döndüklerinde mikroskop altında Hypsibius henanensis adını verdikleri, daha önce belgelenmemiş bir tardigrad türü tespit ettiler.
Yaptıkları genom dizilimiyle türün, 14.701 adet gene sahip olduğunu ve bunların %30’unun tardigradlara özgü olduğunu ortaya koydular. Devamında tardigradların olağanüstü dayanıklılıklarının altında yatan moleküler mekanizmalardan bazılarını keşfettiler. Araştırmacılar, H. henanensis‘i insanlar için hayatta kalınabilecek dozların çok üzerinde olan 200 ve 2.000 Gy (radyasyon dozu ölçü birimi, Gray) radyasyon dozlarına maruz bıraktıklarında DNA onarımı, hücre bölünmesi ve bağışıklık tepkileriyle ilgili 2.801 genin aktif hâle geldiğini buldu ve bu sonuçları ekim ayında Science dergisinde yayımladı.Sonuçlar, tardigradların DNA’yı radyasyonun neden olduğu hasardan koruyan ve meydana gelen kırılmaları onaran önemli bir savunma sistemine sahip olduğunu gösteriyordu.
Tardigradların pek çok zorlu koşulu tolere etmesini sağlayan moleküler mekanizmaların incelenmesi sonucunda elde edilen bilgiler, aşıların ve ilaçların raf ömürlerinin uzatılması gibi uygulamalarda kullanılabilecek. Ayrıca bilim insanları, elde ettikleri bulguların uzay görevleri sırasında astronotların radyasyondan korunmasına, nükleer kirliliğin temizlenmesine ya da kanser tedavisi yöntemlerinin iyileştirilmesine yardımcı olabileceğini düşünüyor.
Kaynaklar:
- https://doi.org/10.1038/d41586-024-03484-1
- Li. L. ve ark., “Multi-omics landscape and molecular basis of radiation tolerance in a tardigrade“, Science, Cilt 386, Sayı 6720, Makale no: eadl0799, 2024.
