Sonuçları Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) dergisinde yayımlanan araştırmada bilim insanları, kısa amino asit zincirleri olan peptitlerin derişik sülfürik asit çözeltisinde parçalanmadan kararlı hâlde kalabildiğini ve düzenli üç boyutlu yapılar oluşturabildiğini belirledi.
Dünya dışı yaşam arayışlarında gezegen ve uydu gibi gök cisimlerinin yüzeyinde sıvı hâlde su bulunup bulunmadığına odaklanılır. Bunun nedeni, Dünya’daki yaşamın temelini oluşturan karmaşık biyomoleküllerin parçalanmadan yapılarını koruyabilmesi ve işlevlerini yerine getirebilmesi için sulu ortama ihtiyaç duymasıdır. Ancak son yıllarda yapılan araştırmalarda yaşamla ilişkili bazı moleküllerin suyun çözücü olmadığı, çok asidik ortamlarda bulunabileceğine dair bulgular elde edildi.
Fosfin, biyolojik süreçler sonucu oluşabilen bir moleküldür. 2020’de yayımlanan bir araştırmada Venüs’ün atmosferinde fosfin (PH3) molekülüne ait olduğu düşünülen sinyaller tespit edilmişti. Ancak Venüs’ün atmosferinde yoğun sülfürik asit bulutları bulunur. Massachusetts Teknoloji Enstitüsünde (MIT) astrobiyoloji alanında çalışan Sara Seager, bu sonuçların ardından yaşam için gerekli moleküllerin (örneğin nükleik asit bazları, lipidler, amino asitler) derişik sülfürik asitte parçalanmaksızın kimyasal yapısını koruyup korumadığını araştırmaya başladı. Bulgular, biyomoleküllerden bazılarının bu ortamda kararlı kalabildiğini gösteriyor. Ancak molekülün kimyasal olarak parçalanmaması, biyokimyasal işlevini yerine getirmeye devam ettiğini kesin olarak göstermiyor. Bu soruya cevap bulmak isteyen araştırmacılar, nükleer manyetik rezonans (NMR) spektroskopisi yöntemini kullanarak üç farklı peptit molekülünün %98’lik sülfürik asit çözeltisindeki üç boyutlu yapısını analiz etti.
Asidik ortamda amino asitler arasında kurulan peptit bağları parçalanır ve peptit molekülleri hidrolize uğrar. Ancak araştırmacılar %98 sülfürik asit ortamında incelenen peptit moleküllerinde peptit bağlarının korunduğunu belirledi. NMR spektroskopisi verileri üç peptidin de sülfürik asit çözeltisinde Ω ilmeği olarak adlandırılan kıvrımlı üç boyutlu yapılar oluşturduğunu gösterdi. Bu peptitler sulu ortamda ise amiloid lif adlı yapılar oluşturur. Amiloid lifler, peptit zincirlerinin oluşturduğu β tabakaların üst üste gelmesiyle meydana gelen oldukça kararlı ve lifsi yapılardır.
Asitlik düzeyi çok yüksek ortamda peptitlerin nasıl kimyasal olarak parçalanmadan kararlı kalabildiğini araştıran bilim insanları, bu durumun ortamdaki su oranının çok düşük olmasından kaynaklandığını düşünüyor. Çünkü su, peptit bağlarının parçalandığı hidroliz tepkimesine doğrudan katılır. Ortamda yeterli miktarda su bulunmadığında bu tepkime gerçekleşemez. Bu sonuçlar, yaşam için gerekli biyokimyasal süreçlerin sülfürik asit gibi su dışındaki başka çözücülerde de gerçekleşip gerçekleşemeyeceğinin araştırılması için temel sağlıyor.
Kaynak:
- Zhang, J. Y. ve ark., “Peptides adopt stable omega-loop structures in concentrated sulfuric acid“, Biochemistry, Cilt 123, Sayı 37, Makale no e2618039123, 2026.




