Ulusal Antarktika Bilim Seferi (TAE-IX) ülkemizi beyaz kıtada temsil etmek üzere yola çıkan 16’sı Türk, 20 araştırmacının katılımıyla geçtiğimiz yılın şubat ayında gerçekleşmişti. 19 farklı bilimsel projenin yürütüldüğü seferde iklim değişikliğinden biyoteknolojiye, çevre biliminden uzay gözlemlerine kadar çok farklı alanlarda eş zamanlı incelemeler yapıldı. Sefere katılan araştırmacılardan biri olan Dr. Öğr. Üyesi Buse Tuğba Zaman’ın Antarktika Yarımadası açıklarında topladığı örneklerde çevre için risk oluşturabilen çeşitli kimyasal kalıntılar tespit edilmesine yönelik araştırması, Nature dergisinde haber konusu oldu.

Besin ya da solunum gibi yollarla canlıların vücuduna girebilen ağır metal, pestisit, mikroplastik parçacıkları gibi kimyasal kalıntılar dokularda zamanla birikerek canlı sağlığı üzerinde zararlı etkilere yol açabilir. Bir kısmı dışkı yoluyla vücuttan atılan bu kalıntıların miktarı, yapılan analizlerle tespit edilebilir. Ancak bu kalıntıların miktarları çoğu zaman standart laboratuvar cihazlarının ölçüm sınırının altındadır. Bu nedenle detaylı şekilde analiz edilmeleri hayli zordur. Yıldız Teknik Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Kimya Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sezgin Bakırdere ve ekibi tarafından yürütülen proje kapsamında sefere katılan Buse Tuğba Zaman, Antarktika Yarımadası açıklarındaki Horseshoe Adası’nda yaşayan Adelie penguenlerinden (Pygoscelis adeliae) dışkı örnekleri topladı. Proje ekibi, kimyasal kalıntı yoğunluğunun düşük olduğu örneklerindeki parçacıkları önce ayıran, ardından standart laboratuvar cihazlarıyla tespit edilebilecek yoğunluğa getiren bir yöntem geliştirdi. Böylece laboratuvar cihazlarıyla normalde tespit edilemeyen kimyasal kalıntılar, nanogram (milyarda bir gram) hatta pikogram (trilyonda bir gram) seviyelerinde ölçülebilir hâle geliyor. Proje kapsamında penguenlerle birlikte fok dışkılarından ve okyanus suyundan da örnekler alındı.

İnsan etkisinin en sınırlı olduğu kıta olan Antarktika, iklim değişikliğinin etkilerini doğrudan gözlemlediğimiz nadir bölgelerden biri. Dolayısıyla bu araştırma sadece kimya bilimine yaptığı katkılarla değil, gezegenimizle ilgili uzun vadeli değişimleri izlemek açısından da kritik öneme sahip.

T.C. Cumhurbaşkanlığı himayelerinde, T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı uhdesinde, TÜBİTAK Kutup Araştırmaları Enstitüsü (KARE) tarafından yürütülen Ulusal Antarktika Bilim Seferleri, ülkemizdeki genç bilim insanlarına kazandıracağı uluslararası tecrübeler bakımından büyük önem taşıyor. Antarktika’daki Türk Bilim Üssü, Türk bilim insanlarının kutup araştırmaları yürütmesine katkı sağlamanın yanı sıra Türkiye’nin kutuplardaki kalıcı varlığını da simgeliyor.

Kaynaklar:

• https://www.nature.com/articles/d41586-025-04105-1
• https://yildiz.edu.tr/universite/haberler/arastirmacimiz-dr-tugba-zaman-9-antarktika-bilim-seferinde