Neden Bazı İnsanlar Acı Yiyecekleri Severken Bazıları Tahammül Bile Edemez?
Bazı insanlar acılı yiyeceklere tahammül bile edemezken bazıları acı yemekten keyif alır. İki tarafın da birbiriyle empati kurmasının hayli zor olduğu bu durumun arka planındaki etmenlere geçmeden önce yiyeceklerdeki acılığın kaynağından bahsetmemizde fayda var. Aslında biberdeki acılık; ekşi, tuzlu ya da şekerli gibi tam olarak bir tat algısı değildir. Çünkü ekşi, şekerli ya da tuzlu tatlar dilimizde yer alan ve her bir tat türüne özgü olan tat almaçlarının uyarılmasıyla ortaya çıkar. Acı bibere acı tadını veren kapsaisin adlı kimyasal madde ise TRPV1 adlı almaçlar tarafından duyumsanır. Yani acı (yakıcı) hissi algılamak aslında bir tür yanma hissi yaşamaktır. Tohumları çevreleyen zarda yüksek oranda bulunan kapsaisinin, memelilerin bitki tohumlarını yemesini engelleyerek bitkilerin üreme başarısını artırmaya yaradığı düşünülüyor.
Bu durumda akla gelen soru şu: İnsanlar nasıl oluyor da ağızlarında gerçek anlamda bir yanma hissi oluşturan yiyeceklerden keyif alabiliyor? Araştırmalar, bunun hem biyolojik hem de psikolojik nedenleri olduğunu gösteriyor. Kapsaisin ağızda ağrı ve yanma hissi oluşturduğunda vücut, bu uyarana karşı endorfin salgılar. Ayrıca bazı kişilerde dopamin salgısını da artırabilir. Endorfin ağrıyı azaltırken dopamin haz ve ödül duygusuyla ilişkilidir. Bu nedenle bazı kişiler acı yedikten sonra kendilerini iyi hissedebilir. Ancak acı yiyen herkes aynı deneyimi yaşamaz. İnsanlar arasında TRPV1 almaçlarının hassasiyeti farklılık gösterebilir. Bazı kişiler kapsaisinin etkisini daha yoğun hissederken
bazıları daha hafif algılar. Kapsaisinin yakıcı etkisine karşı çok hassas olan kişiler için acılı yiyecekler yemek tahammül etmesi zor bir deneyim olabilir. Öte yandan düzenli acı tüketimi zamanla kapsaisine tolerans gelişmesine yol açabilir, sinir sistemi bu uyarana alıştıkça aynı düzeydeki kapsaisin daha az rahatsızlık vermeye başlayabilir.
Psikologlar, acılı yiyeceklere duyulan ilgiyi “iyi huylu mazoşizm” kavramıyla da açıklar. Buna göre insanlar, gerçekte tehlikeli olmadığını bildikleri korku veya acı içeren deneyimlerden keyif alabilir. Bazı kişiler için de acılı yiyecekler yemek, korku filmi izlemek ya da hız trenine binmek gibi heyecan verici bir deneyime dönüşebilir.
Kaynaklar
https://www.mcgill.ca/oss/article/did-you-know/why-do-some-people-spicy-foods-not-others
