Diyagram 7

Zoltan Labai

Nedelna Pravda, 1989

Övgü

Bir hamlede yardımlı mat (üç çözüm).

Bu problemde siyahın ve beyazın hamlelerinin bir örüntü oluşturduğunu belirtmiş ve sizlerden çözüm ile birlikte bu örüntüyü de bulmanızı istemiştik. Çözüm şöyle:

I. 1. b4(A) d4#(B)

II. 1. d4(B) Fc7(C)

III. 1.Fc7(C) b4#(A)

Siyahın ve beyazın hamlelerinin A/B, B/C ve C/A şeklinde çevrimsel bir düzen oluşturduğu dikkatinizi çekmiştir.

Diyagram 8

Alberto Luis Garazo

Die Schwalbe, 1977

Bir hamlede yardımlı mat.

Bu problem için de şöyle bir uyarıda bulunmuştuk: “Dikkat, bu problemde karşınıza retrograd analiz çıkabilir!”

Önceki yazımızda ele aldığımız bir hamlede yardımlı mat probleminin çözümünü incelemiş olanlar eminiz bu problemde de çözümün 1. axb3 e.p. Ve4# olması gerektiğini hemen görmüşlerdir. Ama burada önemli olan beyazın son hamlesinde b2-b4 oynadığını kanıtlamak. Aksi takdirde 1. axb3 e.p. hamlesi kuraldışı olurdu.

İşte gerçekten de retrograd analiz karşımıza çıktı! Ama bu da kolay:

Burada tek yapmamız gereken beyazın son hamlesini diyagramda b4’te duran piyondan başka bir taşla yapmış olamayacağını göstermek. Vezirden başlayalım. Diyagramda e3’te duran vezir, buraya gelmeden önce üzerinde duruyor olabileceği karelerin hepsinde de (c5, b3, c3, d3, e4, vb. gibi) c4’teki siyah şaha şah çekme durumundadır; bunun üzerine bir hamle yapmış olamaz. O hâlde veziri eledik. Son hamleyi diyagramda a5’te duran beyaz fil yapmış olamaz çünkü b6 ve b4’te taşlar var. Peki ya beyaz şah?

Eğer c5’ten buraya gelseydi c4’teki siyah şahla yan yana durmuş olurdu ki kurallara göre imkânsızdır. Eğer a7’den geldiyse o zaman da b8’deki fil şah çekmiş olurdu, ama bu da mümkün değil (fil nereden b8’e gelip şah çekmiş olabilir? İmkansız!).

Son hamleyi h5’teki piyon yapmış olamaz. Eğer öyle olsaydı h4’ten buraya gelmesi gerekirdi, oysa ki f2-g2-h2’deki beyaz piyonlar dikkate alınırsa h4’te beyaz bir piyon duruyor olamaz.

Buraya kadar tamam ama hâlâ dışlamamız gereken bir ihtimal daha var: C7’deki beyaz piyonun bir taş alarak d6’dan buraya gelmiş olabileceği. Diyagramdaki pozisyonda siyahın 12 taşı var, eksik olan dört taştan üçünü h5’te duran beyaz piyon e2’den gelirken almıştır, dördüncü de b4 veya b5’teki piyonlardan biri tarafından alınmıştır. Yani c7’deki piyonun bir beşinci taş daha alarak buraya gelmesi mümkün değil.

O hâlde son hamleyi b4’te duran piyon yapmıştır.

Bu hamle c3xb4 olamaz (yukarıda nedenini açıkladık); b3-b4 de mümkün değil çünkü şah çekmiş durumdayken hamle yapmış olamaz.

Demek ki beyaz son hamlesinde, geriye kalan tek ihtimal olan, b2-b4 oynamıştır. İlk baştaki iddiamızı böylece kanıtlamış oluyoruz. Yani problemin çözümü 1. axb3 e.p. Ve4# olmalıdır.