9. Ulusal Kutup Bilimleri Sempozyumu ve 5. Kutup Şenliği Tamamlandı
TÜBİTAK Kutup Araştırmaları Enstitüsü (KARE) koordinasyonunda 2019’dan bu yana düzenlenen Ulusal Kutup Bilimleri Sempozyumu, Türk araştırmacıların Antarktika ve Arktik bölgelerinde yürüttükleri çalışmaları paylaşmalarına, yeni projeler geliştirmelerine ve uluslararası iş birliklerini güçlendirmelerine zemin hazırlıyor. Her yıl eş zamanlı düzenlenen Kutup Şenliği ise bilimi laboratuvarlardan çıkararak toplumla buluşturmayı, eğitimin ve yenilikçi özgün düşünmenin bilimin bir parçası olabileceğini göstermeyi amaçlıyor.
Prof. Dr. Burcu Özsoy’un Açılış Vurgusu
TÜBİTAK MAM Başkanı ve TÜBİTAK KARE Müdürü Prof. Dr. Burcu Özsoy, açılış konuşmasında Türkiye’nin son yıllarda kutup araştırmalarında kaydettiği ilerlemeyi değerlendirdi. Kutupların yalnızca iklim sistemindeki değişimleri anlamak için değil, kutuplardaki zorlu koşullarda bilimsel çalışmaların yürütülmesine yönelik teknolojik çözümler geliştirmek açısından da stratejik öneme sahip olduğunu vurgulayan Özsoy, Antarktika’daki Türk Bilim Üssü’nün ülkemizin bu doğrultudaki uzun vadeli hedefinin somut göstergesi olduğunu belirtti.
Türkiye’nin Ulusal Kutup Bilim Stratejisi (2023–2035)
Türkiye’de kutup araştırmalarının yol haritası, T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda hazırlanan ve TÜBİTAK KARE tarafından yürütülen Ulusal Kutup Bilim Stratejisi ile belirleniyor.
9. Ulusal Kutup Bilimleri Sempozyumu ve 5. Kutup Şenliği, 5–6 Kasım 2025’te Ege Üniversitesinin ev sahipliğinde hem yüz yüze hem çevrim içi olarak gerçekleştirildi. Etkinlik, Türkiye’nin kutup araştırmalarındaki birikimini geniş kitlelerle buluştururken kampüsü iki gün boyunca kutup araştırmalarının merkezine dönüştürdü. Türkiye’nin 9. Antarktika ve 5. Arktik bilim seferlerinin ardından düzenlenen bu buluşma, kutuplarda elde edilen verilerin disiplinler arası yaklaşımla paylaşılmasını sağladı.
Sempozyum ve şenlik sırasında, Antarktika ve Arktik ulusal bilim seferlerinde hem sahada hem de yönetim ekibinde görev alan, aynı zamanda TÜBİTAK’ın kutup ve iklim projelerinde derece alan lise öğrencilerine rehberlik eden TÜBİTAK KARE’den Dr. Sinan Yirmibeşoğlu ile yaptığımız görüşme, Türkiye’nin kutuplardaki bilimsel yolculuğunun yalnızca veri toplamakla sınırlı kalmadığını; gençleri bilim, sanat ve teknolojiyle buluşturan dinamik bir bilim ekosistemine dönüştüğünü ortaya koydu.
Bilim ve Sanatın Buluştuğu Şenlik
Kutup Şenliği kurulan çadırlar, atölyeler ve açık hava etkinlikleriyle bilimi, sanatı ve eğitimi bir araya getirdi. Ege Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi öğrencilerinin müzik performansları ve kutup temalı sergiler, bilimin sanatsal ifade biçimleriyle aktarılmasına bir örnek oluşturdu. Arktik seferine katılan lise öğrencisinin çizimlerinden oluşan sergi, genç kuşakların bilimi farklı disiplinlerle harmanlama potansiyelini gösterdi. Şenlik ayrıca yıl boyunca kutup temalı projelerde yer alan ilkokuldan üniversiteye kadar pek çok öğrencinin çalışmalarına da ev sahipliği yaptı.
Sosyal Bilimlerin Kutuplardaki Rolü
Kutuplar yalnızca doğa bilimleri için değil, sosyal bilimler için de bir araştırma alanı. Prof. Dr. Hayriye Elbi ve ekibi, Antarktika’daki izolasyon koşullarında görev yapan bilim insanlarının ruh hâli, karar süreçleri ve uyku düzenini inceliyor. Bu çalışmalar, gelecekteki uzay görevleri için de değerli veriler sağlıyor.
Disiplinler Arası Bilim
Sempozyumun bilimsel oturumları dört ana başlıkta gerçekleşti: sosyal ve beşerî bilimler, yaşam bilimleri, yer bilimleri ve fiziki bilimler.Sempozyumda Antarktika’daki mikroorganizmalardan levha hareketlerine, Küresel Seyrüsefer Uydu Sistemi (GNSS) verilerinden yeni haritalama teknolojilerine kadar pek çok araştırmanın sonuçlarına ilişkin bildiriler sunuldu. En dikkat çekici nokta, disiplinler arası yaklaşımın artık bir tercih değil, bilim kültürünün parçası hâline gelmesiydi.
Ulusal bilim seferleri kapsamında Antarktika’dan toplanan veriler, Turkish Polar Data Center adlı veri sistemi aracılığıyla uluslararası boyutta tüm araştırmacıların erişimine sunuluyor. Yapay zekâ destekli modeller kullanılarak bu verilerden iklim değişikliğine dair eğilimler ve deniz seviyesi artışı ile ilgili tahminler üretiliyor. Bu veriler, kutuplarda gözlenen değişimlerin yalnızca bölgesel değil, küresel ekosistemi etkileyen bir dönüşümün göstergesi olduğunu ortaya koyuyor. Bu kapsamda UNESCO ve Birleşmiş Milletler, küresel iklim değişikliğinin ve eriyen buzulların dünya ekosistemi üzerindeki etkilerine dikkat çekmek amacıyla 2025 yılını “Uluslararası Buzulların Korunması Yılı” ilan etti.
(Bilim ve Teknik’in Mart 2025 sayısında yayımlanan 2025 Uluslararası Buzulların Korunması Yılı – Buzullar Geleceğimiz İçin Neden Önemli? yazısına buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.)
Bir sonraki sempozyumun nerede yapılacağı henüz açıklanmadı. Ancak amaç aynı: Kutuplarda elde edilen bilgiyi bilimin rehberliğinde geleceğe taşımak.
Türkiye’nin Kutuplardaki Konumu
Türkiye’nin kutup bölgelerinde bilimsel varlık oluşturma hedefiyle 2017’de başlatılan ulusal vizyonu artık uluslararası bir kimlik kazandı. Türkiye, Avrupa Kutup Kurulu (EPB) ve Antarktika Araştırmaları Bilimsel Komitesi (SCAR) üyelikleriyle küresel kutup araştırmalarında aktif rol üstleniyor. Antarktika’daki Horseshoe Adası’nda kurulan Türk Bilim Üssü, bu varlığın kalıcı sembolü hâline geldi. 2023-2035 Ulusal Kutup Bilim Stratejisi’nin temel hedeflerinden biri, Türkiye’nin Antarktika Anlaşması çerçevesinde danışman üye statüsüne sahip ülkeler arasına girmesi.
