Türkiye’nin ilk astronotu Alper Gezeravcı, Uluslararası Uzay İstasyonu’nda (ISS) 13 bilimsel deney gerçekleştirmişti. İstasyondaki ağırlıksız ortam koşullarında gerçekleştirilen ve ülkemizin gelecekte gerçekleştireceği uzay görevlerinde için büyük önem taşıyan 13 deneyden biri “Uzay Görevleri için Mikroalgal Yaşam Destek Üniteleri” (UzMAn) projesiydi. Mikroalglerin uzay ortamında oksijen üretip üretmediklerinin test edildiği deneye ait örnekler, geçtiğimiz aylarda Dünya’ya ulaştı. Projeye dair kapsamlı sonuçların 2025 yılı içerisinde açıklanması bekleniyor.
Mikroalgler, su içinde yaşayan küçük mikroskobik canlılardır. Fotosentez yaparak karbondioksidi oksijene çevirebilen bu küçük canlılar, Dünya’nın atmosferindeki oksijenin önemli bir bölümünü üretir. Türkiye’nin Milli Uzay Programı çerçevesinde hayata geçirilen UzMAn projesiyle Ay ve Mars gibi başka gök cisimlerinde gerçekleştirilecek uzay misyonlarında mikroalglerin kullanım alanlarının ve etkinliğinin test edilmesi amaçlandı.
Boğaziçi Üniversitesi Çevre Bilimleri Enstitüsünden Dr. Öğr. Üyesi Berat Haznedaroğlu’nun yürütücüsü olduğu projede TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi (MAM) ve İstanbul Medeniyet Üniversitesinden sekiz bilim insanı yer alırken deney düzeneğinin hazırlanmasına TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü de destek sağladı. Deneyde, ikisi 4. Ulusal Antarktika Bilim Seferi’nde izole edilen, biri ise hem tatlı hem de tuzlu suda yaşayabilen 3 farklı mikroalg türüyle çalışıldı. Dünya’da zorlu koşullara adapte olabilen bu türlerin yer çekimsiz koşullar altında büyüme ve dayanıklılık testleri gerçekleştirildi ve mikroalglerin gerçekleştirdiği fotosentez süreciyle ISS’deki insanların yaşadığı modüllerin içinde karbondioksidi oksijene dönüştürmenin mümkün olup olmayacağı incelendi. Ayrıca UzMAn bilim misyonu kapsamında ağırlıksız ortam koşullarının mikroalglerde sebep olduğu metabolik değişiklikler, RNA dizileme teknikleri kullanılarak araştırıldı.
