İnsanların beyin dokuları üzerinde yapılan bilimsel çalışmalar, insanların beynine ulaşan mikrometre ve nanometre boyutlarındaki plastik atıkların zamanla giderek artmakta olduğunu gösteriyor. Alexander Nihart ve arkadaşları tarafından yapılan araştırmanın sonuçları Nature Medicine’da yayımlandı.
Plastik atıklar sadece çevreyi kirletmekle kalmıyor. Atık plastiklerden kopan mikrometre ve nanometre boyutlarındaki parçalar hava, su ve besinler üzerinden insanların vücuduna da giriyor. Bugüne kadar insanların kanında, akciğerlerinde, karaciğerlerinde ve bağırsaklarında mikroplastiklere rastlandı. Geçmişte toksik maddelerin ve patojenlerin kandan beyne ulaşmasını engelleyen beyin-kan bariyerinin mikroplastiklerin beyne ulaşmasına da engel olabileceği düşünülüyordu. Ancak bilimsel çalışmalar bunun doğru olmadığını gösteriyor.
Üstelik bir grup araştırmacının yakın zamanlarda Nature Medicine‘da yayımladıkları bir araştırmaya göre insanların beyinlerine ulaşan plastik miktarı yıllar içinde giderek artmakta. Nihart ve arkadaşları, 1997-2024 döneminde hayatını kaybetmiş 91 insanın beyin dokularındaki plastik miktarını ölçmüşler. Sonuçlar 2016-2024 döneminde dokulardaki plastik miktarının yaklaşık %50 arttığını gösteriyor. 2016 yılına ait örneklerdeki medyan (ortanca) plastik miktarı gram başına 3.345 mikrogram iken 2024 yılına ait örneklerde bu değer 4.917’ye çıkıyor.
Yüksek miktarda mikro ve nanoplastik tespit edilen dokuların 12’sinin demans hastalarına ait olduğu belirtiliyor. Ancak iki durum arasında bir sebep-sonuç ilişkisi kurulamıyor. Örneğin demansın beyinde sebep olduğu değişimler, daha fazla plastiğin kan-beyin bariyerini aşmasına yardım etmiş olabilir ya da beyne giren plastiklerin yol açtığı değişimler demansı tetiklemiş olabilir. Mikro ve nanoplastiklerin beyne tam olarak nasıl ulaştığı ve bu plastikleri temizlenin mümkün olup olmadığı şu an için bilinmiyor. Daha da önemlisi, bu atık plastiklerin beyin sağlığına etkilerinin ne olduğu da bilinmiyor.
Kaynaklar:
- Nihart, A. J., ve ark., “Bioaccumulation of microplastics in the decendent human brains”, Nature Medicine, 2025.
