Haziran 2025 Matematik Sorusunun Çözümü ve Hediye Kazananlar

Bilim ve Teknik dergisi Ayın Sorusu köşesinde Haziran 2025'te yayımlanan Bilgecan Dede’nin Keselere Yerleştirdiği Boncuk Sayılarının Tahmin Edilmesi sorusunun çözümü:

vlastas/iStock

Bilgecan Dede’nin Keselere Yerleştirdiği Boncuk Sayılarının Tahmin Edilmesi

Keloğlan ve arkadaşı Sivri, Bilgecan Dede’nin düzenlediği bir oyuna katılır. Oyunun kurallarına göre ilk önce Bilgecan Dede, Keloğlan ve Sivri’yi birbirinden yeterince uzak iki farklı odaya yerleştirir. Bundan sonra Bilgecan Dede hem Keloğlan’a hem de Sivri’ye birer kese verir. Bu iki keseden her birinin içinde en az 21 ve en fazla 36 boncuk bulunacaktır ve bu iki keseden biri diğerinden ya tam olarak 5 ya da tam olarak 11 tane daha çok boncuk içerecektir. Örnek olarak Keloğlan ve Sivri’nin keselerindeki boncuk sayılarından oluşan ikililer (23, 28) ya da (35, 24) olabilir.

İlk önce Keloğlan ve Sivri kendi keselerindeki boncukları sayar. Bundan sonra Keloğlan’ın amacı kendi kesesindeki boncuk sayısını Sivri’ye, Sivri’nin amacı ise kendi kesesindeki boncuk sayısını Keloğlan’a iletmektir.

Bu iki odanın her birinde 100’er fındık var. Keloğlan kendi odasındaki 100 fındıktan istediği miktardaki fındığı Bilgecan Dede aracılığıyla Sivri’ye ve benzer şekilde Sivri de kendi odasındaki 100 fındıktan istediği miktardaki fındığı Bilgecan Dede aracılığıyla Keloğlan’a gönderecektir. Keloğlan ve Sivri’nin gönderecekleri fındık sayılarına aynı anda karar vermeleri gerekiyor. Bu işlemden sonra hem Keloğlan hem de Sivri’nin, arkadaşının ona gönderdiği fındık sayısı bilgisine dayanarak, arkadaşının kesesindeki boncuk sayısını doğru olarak tahmin etmesi gerekiyor. Her iki arkadaşın tahmini doğru ise hem Keloğlan hem de Sivri, arkadaşından aldığı fındıkları kazanmış oluyor.

Keloğlan ve Sivri’nin amacı kazandıkları toplam fındık sayısının mümkün oldukça fazla olmasıdır. Bilgecan Dede, oyun başlamadan hem Keloğlan hem de Sivri’ye oyunun tüm kuralarını anlatır. Bundan sonra bu iki arkadaş kendilerinin ortak oyun stratejisini aralarında tartışır ve kazanacakları toplam fındık sayısının mümkün oldukça fazla olması için birlikte nasıl hareket edeceklerine karar verir. Örnek olarak Keloğlan ve Sivri’nin ortak stratejilerinin kendi keselerindeki boncuk sayısı kadar fındık göndermek olduğunu varsayalım. Bu durumda Bilgecan Dede, keselere 25 ve 30 boncuk yerleştirdiğinde Keloğlan ve Sivri toplamda 30+25=55 fındık kazanmış olacak. Ya da Keloğlan ve Sivri’nin ortak stratejilerinin kendi keselerindeki boncuk sayısının 100 sayısına tamamlamak için gereken sayıda fındık göndermek olduğunu varsayalım. Bu durumda Bilgecan Dede, keselere 25 ve 30 boncuk bocuk yerleştirdiğinde Keloğlan ve Sivri toplamda (100-30)+(100-25)=145 fındık kazanmış olacak.

Fındık iletme işlemi sadece bir kez yapılıyor. İki boncuk sayısı tahmininden herhangi biri yanlış olursa bu iki arkadaştan hiçbiri fındık kazanmıyor. Keloğlan ve Sivri, oyundan önce uygulanabilecek en iyi stratejiyi belirleyip bu stratejiyi uygulayarak Bilgecan Dede’nin keselere yerleştireceği boncuk sayılarından bağımsız şekilde, her zaman en az N fındık kazanmayı garantileyebiliyorlarsa N sayısının alabileceği en büyük değer kaçtır? Bu stratejiyi açıklayınız ve N sayısının neden daha fazla olamayacağını gösteriniz.

Cevap: N = 198

Çözüm:

İlk önce Keloğlan ve Sivri’nin toplamda en az 99+99=198 fındık kazanmayı garantileyebileceklerini gösterelim. Bir kesede bulunabilecek boncuk sayılarını 21, 26, 31, 36, 25, 30, 35, 24, 29, 34, 23, 28, 33, 22, 27, 32 sırasıyla bir çember etrafına dizelim. Bu dizilişte 21, 22, . . ., 36 sayılarından her biri tam olarak bir kez geçiyor ve her sayı ile herhangi bir komşusunun farkının mutlak değeri ya 5 ya da 11 oluyor. 21, 26, 25, 30, 29, 34, 33, 22 sayılarını kırmızı; 31, 36, 35, 24, 23, 28, 27, 32 sayılarını ise siyah renge boyayalım. Buna göre dizilimdeki her sayının bir kırmızı ve bir siyah komşusu vardır. Her kişi kendi kesesindeki boncuk sayısının bu dizilimdeki rengini arkadaşına aktarırsa arkadaşı, onun boncuk sayısını kesin olarak belirleyebilir. Demek ki her kişi kendi boncuk sayısı kırmızı ise arkadaşına 100, kendi boncuk sayısı siyahsa ve arkadaşına 99 fındık gönderirse kazanılmış toplam fındık sayısı en az 198 olur.

Şimdi de N sayısının daha fazla olamayacağını gösterelim. N ≥ 199 olsun. Buna göre Keloğlan ve Sivri’nin her ikisi aynı anda 99 fındık iletemez. O zaman herhangi bir durumda 99 fındık ileten bir kişi, arkadaşının ona 100 fındık ileteceğini önceden anlamış olacaktır. Demek ki 99 fındık ileten kişi, arkadaşından herhangi bir bilgi alamayacaktır. Fakat karşı taraftan bilgi almadan doğru tahminde bulunulamaz, sonuçta çelişki elde edilir. Herhangi bir durumda her kişi 100 fındık iletiyorsa benzer şekilde kimse arkadaşına bir bilgi aktarmıyor. Fakat karşı taraftan bilgi almadan doğru tahminde bulunulamaz ve yine çelişki ortaya çıkar.

“Fizik Bize Ne Anlatıyor?” kitabı gönderilecek okurlarımız:

  • Osman MENTEŞ
  • Ferzan TAPRAMAZ
  • Erdem ULUSOY
  • Ali Kerem ARMAĞAN

 

Bizden kitap hediyesi kazanan okurumuzun adresine kitabı kargo ile gönderilecektir. İlginiz için çok teşekkür ediyoruz.

Dergimize Ayın Sorusu köşesi ile ilgili içerik gönderen okurlarımız, “Kişisel Verileri Koruma Kanunu” kapsamında, paylaştıkları verilerin ve bilgilerin dergimiz tarafından yayınlanmasına açık rıza göstermiş sayılacaktır.

İlgili Konular

Mantık Bulmacası

Bunları da Beğenebilirsiniz

Popüler İçerikler

Giriş Yapmanız Gerekiyor !

Abonelik işlemlerini görüntüleyebilmek için giriş yapmanız gerekmektedir.
 Mevcut bir hesabınız varsa yönlendirileceğiniz sayfadan giriş yapabilirsiniz.
 Henüz üye değilseniz, “Hesap Oluştur” sekmesinden kolayca yeni bir hesap oluşturabilirsiniz.

Abonelik Seçenekleri

Dergimize abone olmak için aşağıdaki seçeneklerden birini tercih edebilirsiniz.

Dijital Abonelik

Fiziksel Abonelik (Basılı Dergi)

Fiziksel abonelik, derginin her sayısının basılı olarak adresinize gönderilmesini kapsar. Abone olduğunuz süre boyunca derginin tüm yeni sayıları düzenli olarak tarafınıza kargo ile ulaştırılır.
Fiziksel abonelik ve tek sayı satın alma işlemlerini, TÜBİTAK Yayınlar web sitesi üzerinden gerçekleştirebilirsiniz.

İçeriğin Devamı ve Etkileşim Özellikleri Abonelere Özeldir

🔒 Bu içeriğin tamamı ve etkileşim özellikleri yalnızca dijital abonelere özeldir.

Henüz bir hesabınız yoksa Bilim ve Toplum OGS sistemi üzerinden kolayca yeni bir hesap oluşturun.
Gönderiyi kaydetmek,  ya da okumaya devam etmek için lütfen giriş yaparak dijital abonelik işleminizi başlatın.