Eylül 2025 Matematik Sorusunun Çözümü ve Hediye Kazananlar

Bilim ve Teknik dergisi Ayın Sorusu köşesinde Eylül 2025'te yayımlanan Ali Baba’nın Altın ve Gümüş Sikkeleri Kullanarak Kilidi Açması sorusunun çözümü:

vlastas/iStock

Ali Baba’nın Altın ve Gümüş Sikkeleri Kullanarak Kilidi Açması

li Baba uzun süredir kaldığı mağaradan çıkmayı planlar. Mağaranın tek kapısının gizemli bir kilidi vardır. Kilit 8×8 boyutlarında 64 birim kareden oluşan bir satranç tahtası şeklindedir. Ali Baba uzun çabalar sonucunda kilidin açılma kurallarını öğrenir. Kilidin açılması için bu satranç tahtasının 64 adet birim karesinin her birinin merkezine ya bir altın ya da bir gümüş sikkenin yerleştirilmesi gerekmektedir. Bu yerleştirme 64 farklı işlem dizisi şeklinde yapılmaktadır.

Satranç tahtasının en alttaki satırıyla en soldaki sütununun kesişiminde bulunan birim karesini A, en alttaki satırıyla en sağdaki sütununun kesişiminde bulunan birim karesini B, en üstteki satırıyla en sağdaki sütununun kesişiminde bulunan birim karesini C ve son olarak en üstteki satırıyla en soldaki sütununun kesişiminde bulunan birim karesini D olarak işaretleyelim. A ve C birim karelerinin merkez noktalarını birleştiren doğru I1, B ve D birim karelerinin merkez noktalarını birleştiren doğru ise I2 olsun. Her adımda üzerinde herhangi bir sikke bulunmayan bir birim kare seçiliyor. Bundan sonra seçilmiş birim karenin katsayısı hesaplanıyor. Seçilmiş birim karenin merkez noktası O olmak üzere, O noktasında başlayan dört ışın çiziliyor. Bu ışınların birincisi, O noktasından başlayıp üst sağ yöne doğru çiziliyor ve dolayısıyla I1 doğrusuna paraleldir. Bu ışınların ikincisi, O noktasından başlayıp üst sol yönüne doğru çiziliyor ve dolayısıyla I2 doğrusuna paraleldir. Bu ışınların üçüncüsü, O noktasından başlayıp alt sol yönüne doğru çiziliyor ve dolayısıyla I1 doğrusuna paraleldir. Son olarak bu ışınların dördüncüsü, O noktasından başlayıp alt sağ yönüne doğru çiziliyor ve dolayısıyla I2 doğrusuna paraleldir.

Seçilmiş birim karenin katsayısı, bu birim karede başlayan dört ışın arasında üzerinde en az bir sikke bulunan ışınların sayısıdır. Buna göre seçilmiş her birim karenin katsayısı 0, 1, 2, 3 ve 4 sayılarından birine eşit olacaktır. Örnek olarak A birim karesi seçildiğinde onun katsayısı ya 0 ya da 1 olabiliyor. En sol sütün üzerinde bulunup A ve D birim karelerinin her ikisinden farklı olan herhangi bir birim kare seçildiğinde onun katsayısı ya 0, ya 1 ya da 2 olabiliyor. En sol ve en sağ sütunda ve en alt ve en üst satırda bulunmayan herhangi bir birim kare seçildiğinde onun katsayısı 0, 1, 2, 3 ve 4 olabiliyor.

Kilidin açılması için her işlemde, üzerinde herhangi bir sikke bulunmayan bir birim kare seçiliyor ve seçilmiş bu birim karenin katsayısı hesaplanıyor. Bu katsayı çift sayı ise seçilmiş birim kareye altın sikke ve bu katsayı tek sayı ise seçilmiş birim kareye gümüş sikke yerleştiriliyor. Kilidin açılması için herhangi bir birim kareye yerleştirilmiş bir sikke, sonraki herhangi bir işlemde başka bir birim kareye kaydırılamıyor.

Ali Baba N tane altın sikke ve 64-N tane gümüş sikke kullanarak gizemli kilidi açıp mağaradan çıktıysa bu N sayısının alabileceği en küçük değer kaçtır? Ali Baba’nın bulduğunuz N sayısı kadar altın sikke ve 64-N sayısı kadar gümüş sikke kullanarak yaptığı işlem dizisi için bir örnek verin ve N sayısının neden daha küçük bir sayı olamayacağını kanıtlayın.

Cevap: 8

Çözüm:

Satranç tahtasını siyah ve beyaz renklere boyayalım. Ali Baba’nın önce 8 tane altın ve 24 tane gümüş sikke kullanarak bütün siyah birim karelere sikke yerleştirebileceğini gösterelim. Aşağıdaki tabloda siyah birim karelerin seçilme sırası gösterilmiştir. Altın sikkelerin yerleştirilme sırası kırmızı, gümüş sikkelerin yerleştirilme sırası ise siyah renkle yazılmıştır.

Benzer şekilde beyaz birim karelere de 8 tane altın sikke ve 24 tane gümüş sikke yerleştirebiliriz.

Şimdi de N<8 olamayacağını gösterelim. Bunun için siyah karelerde en az 4 tane altın sikke bulunması gerektiğini göstereceğiz. İlk yerleştirilen sikke altın olmak zorundadır.

Tabloda X olarak işaretlenmiş 4 birim kareden en son seçilen birim kareye altın sikke yerleştirilmelidir. Benzer şekilde tabloda 4 tane Y olarak işaretlenmiş birim kareden en az birine altın sikke ve 4 tane Z olarak işaretlenmiş birim kareden en az birine altın sikke yerleştirilmelidir. Sonuç olarak siyah karelere en az 1+3=4 altın sikke yerleştirilmelidir ve N≥4+4=8.

Geleceği Değiştiren Dokuz Algoritma kitabı gönderilecek okurlarımız:

  • Alper FERUDUN
  • Sevilay UÇAR
  • Türkmen GÖKSEL
  • Refik Saygın ÇINAR
  • Dilara İÇKECAN
  • Aykutalp AVŞAR

 

Bizden kitap hediyesi kazanan okurumuzun adresine kitabı kargo ile gönderilecektir. İlginiz için çok teşekkür ediyoruz.

Dergimize Ayın Sorusu köşesi ile ilgili içerik gönderen okurlarımız, “Kişisel Verileri Koruma Kanunu” kapsamında, paylaştıkları verilerin ve bilgilerin dergimiz tarafından yayınlanmasına açık rıza göstermiş sayılacaktır.

İlgili Konular

Mantık Bulmacası

Bunları da Beğenebilirsiniz

Popüler İçerikler

Giriş Yapmanız Gerekiyor !

Abonelik işlemlerini görüntüleyebilmek için giriş yapmanız gerekmektedir.
 Mevcut bir hesabınız varsa yönlendirileceğiniz sayfadan giriş yapabilirsiniz.
 Henüz üye değilseniz, “Hesap Oluştur” sekmesinden kolayca yeni bir hesap oluşturabilirsiniz.

Abonelik Seçenekleri

Dergimize abone olmak için aşağıdaki seçeneklerden birini tercih edebilirsiniz.

Dijital Abonelik

Fiziksel Abonelik (Basılı Dergi)

Fiziksel abonelik, derginin her sayısının basılı olarak adresinize gönderilmesini kapsar. Abone olduğunuz süre boyunca derginin tüm yeni sayıları düzenli olarak tarafınıza kargo ile ulaştırılır.
Fiziksel abonelik ve tek sayı satın alma işlemlerini, TÜBİTAK Yayınlar web sitesi üzerinden gerçekleştirebilirsiniz.

İçeriğin Devamı ve Etkileşim Özellikleri Abonelere Özeldir

🔒 Bu içeriğin tamamı ve etkileşim özellikleri yalnızca dijital abonelere özeldir.

Henüz bir hesabınız yoksa Bilim ve Toplum OGS sistemi üzerinden kolayca yeni bir hesap oluşturun.
Gönderiyi kaydetmek,  ya da okumaya devam etmek için lütfen giriş yaparak dijital abonelik işleminizi başlatın.