Ocak 2025 Matematik Sorusunun Çözümü ve Hediye Kazananlar

Bilim ve Teknik dergisi Ayın Sorusu köşesinde Ocak 2025 yayımlanan Nöbetçi Cücenin Sepetlerdeki Fındık Sayılarını Belirlemesi sorusunun çözümü açıklandı ve kitap hediyesi kazanan okurlarımız belli oldu.

vlastas/iStock

Nöbetçi Cücenin Sepetlerdeki Fındık Sayılarını Belirlemesi

Keloğlan 10 cücenin yaşadığı bir çiftliği ziyaret eder. Ertesi gün Keloğlan, 9 cüce ile birlikte ormana gider, nöbetçi olan cüce ise çiftlikte kalır. Ormana ulaştıktan sonra Keloğlan cücelerin ne kadar zeki olduklarını belirlemek için onlara bir ödev verir. Ödevin kurallarına göre, ormandaki 9 cüceden her biri kendi sepetine istediği sayıda fındık yerleştirecektir. Bu sayılar birbirine eşit ya da birbirinden farklı olabilir. Cücelerden her birinin kendi sepetine kaç tane fındık koyacağına 9 cüce birlikte karar verecektir. Tüm fındıklar sepetlere yerleştirildikten sonra cüceler çiftliğe geri dönecektir. Ödevin amacı çiftlikteki nöbetçi cücenin 9 sepete yerleştirilen fındık sayılarını doğru olarak tahmin etmesidir.

Nöbetçi cücenin hangi sepette kaç fındık olduğunu değil, sepetlerdeki fındık sayılarının 9 sayıdan oluşan koleksiyonunu bulması gerekmektedir. Örnek olarak nöbetçi cücenin tahmini sadece (1, 3, 3, 3, 81, 81, 342, 465, 877) dokuzlusu şeklinde olabilir.

Kurallara göre, ormandaki 9 cüce çiftliğe döndükten sonra nöbetçi cücenin sepetlerdeki fındık sayılarını bulması için ona her adımda bir pozitif tam sayı söyleyeceklerdir. Her adımda söylenen sayı herhangi bir sepetteki fındık sayısı ya da herhangi birkaç sepetteki toplam fındık sayısı olabilir. Örnek olarak sepetteki sayılar 1, 1, 3, 5, 5, 100, 105, 150, 157 ise cüceler bir adımda 100, diğer bir adımda da 258 sayısını söyleyebilir. Burada 100 sayısı sepetlerin birindeki fındık sayısı ve 258 sayısı da 1, 100 ve 157 fındık içeren üç sepetteki toplam fındık sayısıdır.

9 cüce her adımda nöbetçi cüceye sadece bir tam sayı söyleyecektir. Nöbetçi cüce söylenen bu sayının bir sepetteki fındık sayısı mı yoksa birkaç sepetteki toplam fındık sayısı mı olduğunu bilmeyecektir. Bir diğer deyişle bir adımda bir m sayısını duyan nöbetçi cüce ya ona belli olmayan sepetlerin birinde m fındık bulunduğu ya da ona belli olmayan birkaç sepetin içinde toplam m fındık bulunduğu bilgisine ulaşacaktır.

Ödevin tüm kurallarını 9 cüce ormanda, nöbetçi cüce ise diğer cüceler ormandan çiftliğe geri döndükten sonra öğrenir. Ödevden önce ve ödev süresince 9 cüce nöbetçi cüceyle ödev konusunda kurallarda belirlenmiş adımlar dışında herhangi bir şey konuşmaz.

Cücelerin amacı nöbetçi cücenin mümkün olan en az sayıdaki adım sonucunda sepetlerdeki fındık sayılarının 9 sayıdan oluşan koleksiyonunu bulmasıdır. 9 cüce ormanda sepetlere yerleştirdikleri fındık sayılarını ve her adımda nöbetçi cüceye söyledikleri sayıları bu amaca ulaşmak için belirlemek durumundadır.

Cüceler bu ödev sürecini nöbetçi cücenin fındık sayıları koleksiyonunu N adımda belirleyecek şekilde tasarlayabiliyorsa, N sayısının alabileceği en küçük değer kaçtır? Cücelerin N adımda ödevi nasıl çözeceklerini açıklayın ve bulduğunuz N sayısının neden daha az olamayacağını kanıtlayın.

Cevap: 10

Çözüm:

İlk önce 10 adımın yeterli olduğunu gösterelim. Bunun için cüceler sepetlere 1, 2, 4, 8, 16, 32, 64, 128 ve 256 fındık yerleştiriyor. Cüceler ilk 9 adımda sırayla bu sayıları, sonuncu adımda ise bu sayıların toplamı olan 511 sayısını söylüyorlar. 1 sayısını duyan nöbetçi cüce bir sepette en fazla 1 fındık olduğu sonucuna varıyor.

Benzer şekilde k=1, 2, . . ., 8 için 2k sayısını duyan nöbetçi cüce bir sepette en fazla 2k fındık olduğu sonucuna varıyor.

1 + 2 + ∙ ∙ ∙ + 2k-1 < 2k olduğu için her adım sonucunda en fazla 2k fındık içeren sepet, yeni bir sepet olmak zorundadır. Buna göre, ilk 9 adım sonucunda tüm sepetlerdeki fındıkların toplamının en fazla 511 olduğu sonucuna ulaşmış oluyor. Onuncu adımda 511 sayısını duyan nöbetçi, elde ettiği eşitsizliklerin eşitlik olmak zorunda olduğunu fark ediyor ve 9 sayıdan oluşan koleksiyonunun (1, 2, 4, 8, 16, 32, 64, 128, 256) olduğu sonucuna ulaşıyor.

Şimdi de 9 adımın yeterli olmadığını gösterelim. Nöbetçi cücenin duyduğu 9 sayının birbirinden farklı olduğunu varsayabiliriz. 9 sayıdan oluşan koleksiyon, söylenen 9 sayıdan oluşabilir. Bu sayılardan biri k bir diğeri de m > k olsun. Aynı zamanda bu koleksiyonda m sayısı m-k sayısı ile değiştirilebilir. Sonuç olarak nöbetçi cüce koleksiyonu tek türlü belirleyemez.

Problem Çözümünü Giriş kitabı gönderilecek okurumuz:

・Avni AKSAYCIK

Bilim ve Teknik dergisi Matematik Sorusu köşesinde Ocak 2025 sayısında yayımlanan ödüllü Nöbetçi Cücenin Sepetlerdeki Fındık Sayılarını Belirlemesi sorusuna doğru çözüm gönderen sadece bir kişi bulunmaktadır. Bizden kitap hediyesi kazanan okurumuzun adresine kitabı kargo ile gönderilecektir. İlginiz için çok teşekkür ediyoruz.

Dergimize Matematik Sorusu köşesi ile ilgili içerik gönderen okurlarımız, “Kişisel Verileri Koruma Kanunu” kapsamında, paylaştıkları verilerin ve bilgilerin dergimiz tarafından yayınlanmasına açık rıza göstermiş sayılacaktır.

İlgili Konular

Mantık Bulmacası

Bunları da Beğenebilirsiniz

Popüler İçerikler

Giriş Yapmanız Gerekiyor !

Abonelik işlemlerini görüntüleyebilmek için giriş yapmanız gerekmektedir.
 Mevcut bir hesabınız varsa yönlendirileceğiniz sayfadan giriş yapabilirsiniz.
 Henüz üye değilseniz, “Hesap Oluştur” sekmesinden kolayca yeni bir hesap oluşturabilirsiniz.

Abonelik Seçenekleri

Dergimize abone olmak için aşağıdaki seçeneklerden birini tercih edebilirsiniz.

Dijital Abonelik

Fiziksel Abonelik (Basılı Dergi)

Fiziksel abonelik, derginin her sayısının basılı olarak adresinize gönderilmesini kapsar. Abone olduğunuz süre boyunca derginin tüm yeni sayıları düzenli olarak tarafınıza kargo ile ulaştırılır.
Fiziksel abonelik ve tek sayı satın alma işlemlerini, TÜBİTAK Yayınlar web sitesi üzerinden gerçekleştirebilirsiniz.

İçeriğin Devamı ve Etkileşim Özellikleri Abonelere Özeldir

🔒 Bu içeriğin tamamı ve etkileşim özellikleri yalnızca dijital abonelere özeldir.

Henüz bir hesabınız yoksa Bilim ve Toplum OGS sistemi üzerinden kolayca yeni bir hesap oluşturun.
Gönderiyi kaydetmek,  ya da okumaya devam etmek için lütfen giriş yaparak dijital abonelik işleminizi başlatın.