Lodoslu havalarda soba zehirlenmesi riskiyle ilgili uyarılara sıkça rastlarız. Ancak bu tehlike lodosa özgü değildir. Lodos da başka yönlerden esen rüzgârlar da kuvvetli olduklarında, odun, kömür gibi yakıtların yanması sonucu açığa çıkan gazların bacadan dışarı atılmasını zorlaştırabilir. Normal koşullarda sobanın içinde oluşan sıcak gazlar, dışarıdaki soğuk havadan daha düşük yoğunlukta oldukları için bacada yükselir. Basınç farkı, gazların dışarı taşınmasını ve yanma için gerekli havanın sobaya girmesini sağlar. Bu olgu “baca çekişi” olarak adlandırılır. Ancak kuvvetli rüzgârlar, baca ve binanın koşullarına bağlı olarak baca ağzındaki basıncı artırıp çekişi zayıflatabilir, hatta gazların akış yönünü tersine çevirebilir.
Bu durumda baca gazları soba ve boru bağlantılarından odaya sızabilir. Diğer koşullar aynı kaldığında dış hava sıcaklığının yükselmesi, baca gazlarıyla dış hava arasındaki sıcaklık farkını azaltarak çekişi zayıflatabilir. Ilık hava taşıyan lodos, bu yolla baca çekişinin zayıflamasına katkıda bulunabilir. Uygun yükseklikte olmayan, tıkalı veya bakımsız bacalar da riski artırır. Baca çekişinin bozulmasına bağlı olarak ortaya çıkan bu tehlike, bacalı kombi ve şofben gibi fosil yakıtlarla çalışan başka sistemler için de geçerlidir.
Zehirlenmenin nedeni odun, kömür ve doğal gaz gibi yakıtlar tam yanmadığında oluşan karbonmonoksittir. Sobaya yeterli hava ulaşmaması bu gazın oluşumunu artırabilir. Yetersiz havalandırılan ortamlarda karbonmonoksit birikebilir. Renksiz ve kokusuz olduğu için bu gazı duyularımızla fark edemeyiz. Solunumla kana geçen karbonmonoksit, dokulara yeterli miktarda oksijen taşınmasını engeller. Baş ağrısı, baş dönmesi ve bulantıyla başlayabilen zehirlenme, ilerleyen aşamalarda bilinç kaybına ve ölüme neden olabilir.
Bu nedenle karbonmonoksit zehirlenmesi riskini azaltmak için bacaların düzenli temizlenmesi, cihaz ve boru bağlantılarının kontrol edilmesi, havalandırma açıklıklarının kapatılmaması önem taşıyor.
T.C. Sağlık Bakanlığı rüzgârlı, özellikle lodoslu havalarda soba yakılmamasını veya soba yanan odalarda uyunmamasını öneriyor. Zehirlenmeden şüphelenilirse belirti olmasa bile kişinin hemen açık havaya çıkarılması ve 112 Acil Çağrı Merkezinin aranması gerekiyor. Etkilenen kişiye yardım eden kişinin önce kendi güvenliğini sağlaması da önem taşıyor.
Kaynaklar
