Deprem ve göçük gibi afetlerde erişilmesi çok zor olan dar alanlara girerek bilgi toplamak hayli önemli. Hamam böcekleri taş, kablo ve molozların arasından geçebiliyor, düzensiz yüzeylerde dengelerini koruyabiliyor ve devrildiklerinde yeniden ayağa kalkabiliyor. Araştırmacılar hamam böceklerinin bu özelliklerden yararlanarak enkazda canlı arama, tehlikeli yapıların incelenmesi, boru hatlarının denetlenmesi ve çevresel ölçüm gibi görevlerde kullanılabilecek siborg böcekler geliştirdi.
Hamam böcekleri vücutlarına takılan elektronik bir sistemle uzaktan yönlendiriliyor. Sırtlarına yerleştirilen modülde kablosuz haberleşme birimi, mikro denetleyici ve elektriksel uyarı üreten bir devre bulunuyor. Böceğin antenlerine ve karnının arkasındaki hava hareketlerini algılayan “serkus” adlı duyu organlarına ince elektrotlar yerleştiriliyor. Bilgisayardan kablosuz olarak gönderilen kontrol komutları böceğin antenlerinin ve serkusun uyarılmasını sağlıyor. Sağ antenin uyarılması böceği sola, sol antenin uyarılması sağa döndürüyor. Serkusların uyarılmasıysa yaklaşan bir tehlike algısı oluşturarak böceğin ileri doğru hareket etmesini sağlıyor. Yaklaşık 6 santimetre uzunluğundaki Madagaskar tıslayan hamam böcekleri (Gromphadorhina portentosa), devre kartı ile bataryayı taşıyabiliyor.
Teknoloji, gerçek afet koşullarında da denendi. Singapur Sivil Savunma Gücü ile HTX, Mart 2025’teki Myanmar depreminin ardından 10 siborg hamam böceğini, ülkenin başkenti Naypyidaw’da beş arama-kurtarma görevinde kullandı. Kamera ve sensör taşıyan böceklerle 12 farklı noktada enkaz altındaki yaşam belirtileri araştırıldı.
Bilim insanları sistemin su altında kullanılabilmesi için böcekler için bir dalış giysisi geliştirdi. Kıyafetin esnek kabuğu böceğin solunum açıklıklarına su girmesini engellerken hidrojen peroksitin mangan dioksit katalizörlüğünde parçalanmasıyla solunum için gerekli oksijen üretiliyor. Üretilen oksijen dört ince tüple böceğin solunum sistemine taşınıyor. Korumasız hamam böcekleri su altında yaklaşık iki dakika içinde tepkisiz kalırken dalış giysili böcekler iki ila üç saat boyunca hareket etmeye devam etti. Sistem henüz kontrollü deneylerde sınanan bir prototip.
Kaynak:
