Pixsooz / iStock
Ağustos ayının sonunda üst kavuşum konumundan geçen Merkür, bu tarihten sonra Güneş’in doğusuna geçiyor. Ayın büyük bölümünde Güneş’le aralarındaki açısal mesafe küçük olduğu için Merkür’ün gözlemlenmesi hayli zor. Ayın sonunda Güneş’ten açısal olarak uzaklaşan Merkür, Güneş’in batışından sonra ufkun üzerinde çok kısa süreler görülebiliyor. Ancak Güneş sisteminin en küçük gezegeni ufkun üzerinden çok yükselmediği için gözlem için çok uygun bir konumda değil.
Merkür’ü 30 Eylül akşamı açık bir ufukta Güneş’in batışından yaklaşık yarım saat sonra batı yönünde ufkun 3 derece üzerinde görebilirsiniz. Venüs de Başak Takımyıldızı’ndaki Merkür ile aynı görüş açısında görülebiliyor.
Eylül ayında Güneş’in batışından sonra gökyüzündeki en parlak gezegen Venüs. Venüs, 1 Eylül’de gün batımından 30 dakika sonra ufkun 9 derece üzerinde ortaya çıkıyor ve Güneş’ten yaklaşık 1,5 saat sonra batıyor. İlerleyen günlerde ufuktan yüksekliği azalan Venüs’ün gözlem süresi de kısalıyor ve ay sonunda Güneş’ten yaklaşık 45 dakika sonra batıyor.
Venüs, 1 Eylül’de Başak Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Spika ile birbirine çok yakın görülebiliyor. 14 Eylül’de ise Ay gökyüzünde Venüs’e katılıyor. Bu tarihte Venüs’ü ve hilal şeklindeki Ay’ı güneybatı-batı yönünde ufkun yaklaşık 5 derece üzerinde birbirine yakın görebilirsiniz.
Venüs’ün parlaklığı ay boyunca artıyor. Ayın başında Venüs’ün aydınlık görünen kısmının oranı %39’ken ay sonunda %16’ya düşüyor. Eğer bir teleskobunuz varsa eylül ayında Venüs’ü hilal şeklinde görebilirsiniz.
Mars, eylül ayında gece yarısından sonra gökyüzünde görülebiliyor. Kızıl Gezegen ayın başında saat 02.00 civarı kuzeydoğu-doğu yönünde ufuktan doğuyor. İlerleyen günlerde daha erken doğmaya başlayan Mars’ın gözlem süresi ay sonunda yaklaşık bir saat uzuyor. Mars’ın parlaklığı ve görünür büyüklüğü de eylül ayı boyunca hafifçe artıyor.
Ayın başında İkizler Takımyıldızı’nda bulunan Mars, 17 Eylül’de takımyıldızın en parlak yıldızı Polluks ile birbirine yakın görülebiliyor. Bu tarihte Mars’ın ve Polluks’un parlaklıkları yaklaşık olarak aynı. Mars, 26 Eylül’de ise Yengeç Takımyıldızı’na geçiyor.
üpiter eylül ayının başında gün doğumundan yaklaşık iki saat önce kuzeydoğu-doğu yönünde ufuktan doğuyor. Ayın ilerleyen günlerinde daha erken saatlerde doğmaya başlayan Jüpiter’in gözlem süresi yaklaşık 1,5 saat uzuyor. Jüpiter’in parlaklığı ve görünür büyüklüğü de ay boyunca hafifçe artıyor.
9 Eylül’de Jüpiter ve yeni ay evresine yaklaşan Ay birbirine yakın görülebiliyor. Bu tarihte Jüpiter, hilal şeklindeki Ay ve Aslan Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Regulus’u batı yönünde ufkun üzerinde hayali bir doğru üzerinde sıralanmış gibi görebilirsiniz.
Satürn eylül ayında neredeyse bütün gece gökyüzünde. Ayın ilk günlerinde Güneş’in batışından yaklaşık 1,5 saat sonra doğan Satürn, ilerleyen günlerde daha erken saatlerde doğmaya başlıyor ve şafak vakti Güneş’in aydınlığında kayboluncaya kadar gökyüzünde görülebiliyor.
27 Eylül’de Satürn’ü ve dolunay evresindeki Ay’ı doğu yönünde ufkun üzerinde birbirine yakın görebilirsiniz.
Güneş sisteminin en uzak gezegeni Neptün, 26 Eylül’de karşı konuma geliyor. Neptün karşı konumdayken Güneş, Dünya ve Neptün yaklaşık olarak aynı doğrultudadır ve Dünya, Güneş ile Neptün’ün arasında bulunur. Bu konuma yakın olduğu zamanlar Neptün gözlemi için son derece uygundur. Eylül ayında parlaklığı 7,7 kadir mertebesinde olan Neptün’ü siz de bir dürbün ya da basit bir teleskop yardımıyla gözlemlemeyi deneyebilirsiniz.
Karşı konumda olduğu tarihte Balıklar Takımyıldızı’nda yer alan Neptün’ün yakınlarında parlak bir yıldız bulunuyor. Ancak Satürn’ün yaklaşık 9 derece güneybatısında yer alan Neptün’ü gökyüzünde bulabilmek için Halkalı Gezegen’i kılavuz olarak kullanabilirsiniz. Bu tarihte Ay, dolunay evresinde olduğundan gezegenin gözlenmesini zorlaştırabilir. Dolayısıyla Neptün gözlemi için karşı konum tarihine yakın başka bir gece tercih edebilirsiniz.
23 Eylül’de sonbahar ekinoksu gerçekleşiyor. Astronomik olarak kuzey yarım küre için sonbahar mevsiminin başlangıcı olarak kabul edilen bu tarihte Güneş, kuzey yarım küreyi ve güney yarım küreyi eşit oranda aydınlatıyor. Ekinoks, dünya genelinde gece ve gündüz sürelerinin eşit olduğu tarih olarak bilinir. Aslında aydınlanma çemberinin kutuplardan geçtiği anda gerçekleşen bir olaydır. Aydınlanma çemberi, Dünya’nın Güneş tarafından aydınlatılan bölümü ile karanlıkta kalan bölümü arasındaki sınıra verilen isimdir.
Ay, 4 Eylül’de son dördün, 11 Eylül’de yeni ay, 18 Eylül’de ilk dördün, 26 Eylül’de dolunay evresinde.
Ay, Dünya etrafındaki yörünge hareketi sırasında 6 Eylül’de Dünya’ya en yakın yani yerberi, 19 Eylül’de ise Dünya’ya en uzak yani yeröte konumundan geçiyor. Bu konumlardayken Ay ile Dünya arasındaki mesafe sırasıyla 368.259 km ve 404.221 km.
Çizimdeki oklar, Güneş sisteminde yer alan iç gezegenlerin eylül ayında yörüngelerindeki hareketlerini gösteriyor. Dış gezegenlerin yörüngelerindeki konumları, ay içinde birbirine göre çok değişmediği için eylül ayının ortasındaki konumları, çizimde nokta şeklinde belirtilmiştir.
1 Eylül 23.00
15 Eylül 22.00
30 Eylül 21.00
Kaynaklar:
Abonelik işlemlerini görüntüleyebilmek için giriş yapmanız gerekmektedir. Mevcut bir hesabınız varsa yönlendirileceğiniz sayfadan giriş yapabilirsiniz. Henüz üye değilseniz, “Hesap Oluştur” sekmesinden kolayca yeni bir hesap oluşturabilirsiniz.
Dergimize abone olmak için aşağıdaki seçeneklerden birini tercih edebilirsiniz.
Fiziksel abonelik, derginin her sayısının basılı olarak adresinize gönderilmesini kapsar. Abone olduğunuz süre boyunca derginin tüm yeni sayıları düzenli olarak tarafınıza kargo ile ulaştırılır.
Fiziksel abonelik ve tek sayı satın alma işlemlerini, TÜBİTAK Yayınlar web sitesi üzerinden gerçekleştirebilirsiniz.
🔒 Bu içeriğin tamamı ve etkileşim özellikleri yalnızca dijital abonelere özeldir.
Henüz bir hesabınız yoksa Bilim ve Toplum OGS sistemi üzerinden kolayca yeni bir hesap oluşturun.
Gönderiyi kaydetmek, ya da okumaya devam etmek için lütfen giriş yaparak dijital abonelik işleminizi başlatın.
