Satranç – Mayıs 2026

Satranç köşesinde bu ay "Oyunun Hamleleri Neydi?” yazısında ilginç bir satranç problemi çözeceğiz. Size bir pozisyon vereceğiz ve bu pozisyona siyahın 12. hamlesinden sonra ulaşıldığı bilgisine dayanarak oyunun hamlelerini bulmanızı isteyeceğiz!

Prof. Dr. Kıvanç Çefle

funky-data / iStock

Oyunun Hamleleri Neydi?

Bu yazımızda sizlerle birlikte ilginç bir satranç problemi çözeceğiz. Bu “Beyaz üç hamlede mat eder.” ya da “Beyaz nasıl kazanır?” tarzında bir problem değil. Size bir pozisyon vereceğiz ve bu pozisyona siyahın 12. hamlesinden sonra ulaşıldığı bilgisine dayanarak oyunun hamlelerini bulmanızı isteyeceğiz! Evet, elimizdeki tek bilgi bu! (Diyagram 1).

Diyagram 1

George Jeliss

The Problemist, 2026

Diyagram 1’deki pozisyona siyahın 12. hamlesinden sonra ulaşılmış. Oyunun hamlelerini bulun.

Çözüm:

Pozisyonu incelediğimizde iki tarafın da hiç taş almamış olduğunu görüyoruz. Siyah taşların hamle dizisini şimdilik bir yana bırakırsak beyaz taşlar diyagramdaki konumlarına hangi hamlelerle gelmiş olabilir? Bunları birer birer sayalım:

H6’daki fil: c1-h6 (bir hamle)

H5’teki vezir: d1-h5 (bir hamle)

G4’teki fil: f1-e2 ve e2-g4 (iki hamle)

D4’teki piyon: d2-d4 (bir hamle)

D3’teki kale a1-d1 ve d1-d3 (iki hamle)

E3’teki piyon: e2-e3 (bir hamle)

F1’deki kale ve g1’deki şah: Kısa rok (bir hamle)

E2’deki at: g1-e2 (bir hamle)

D2’deki at: İşte burası önemli… B1’deki at d2’ye bir hamlede doğrudan gidemez! Çünkü a1’deki kalenin d3’e gelebilmesi için bu hamleyi tek seferde yapamaz, dolambaçlı bir yol izlemelidir.

Mesela b1-c3, c3-e4 ve e4-d2 ya da b1-a3, a3-c4 ve c4-d2. Her durumda at üç hamle yapmak zorundadır.

Şimdi beyazın oynadığı toplam hamle sayısını hesaplayalım: 13 hamle.

Aynı hesaplamayı siyah için de yapabiliriz: Siyah büyük rok yapmıştır (bir hamle), b8’deki at d7’ye oynamıştır (bir hamle), vs… G8’deki at, h8 kalesinin e6 ya gelebilmesi için e7’ye üç hamlede gitmiştir. Burada da toplam hamle sayısı 13’tür.

Oysa bize Diyagram 1’deki pozisyona 12. hamleden sonra ulaşıldığı belirtilmişti!

İşte bu durumda hayal gücümüzü kullanmamız ve farklı senaryoları değerlendirmemiz gerekir. Nasıl olur da beyaz ve siyah verilen pozisyona bir hamle daha erken gidebilir? Tam bir dedektiflik oyunu! “Shortest Proof Game” (en kısa kanıt oyunu) olarak adlandırılan bu tür problemlerde bazen taşlar zannettiğimiz taşlar olmayabilir, âdeta kılık değiştirip ve başka bir taşın kimliğine bürünebilir. Burada da böyle bir durum var. Biz f1’deki kalenin başlangıçta h1’de, d3’tekinin de başlangıçta a1’de duran kale olduğunu varsaydık. Sakın f1 kalesi a1’den, d3 kalesi de h1’den buraya gelmiş olmasın! Aynı durum siyahın kaleleri için de söz konusu olabilir… Bu değerlendirmeden sonra oyunun hamleleri şu şekilde netleşir:

1. d4 e5 2. Fh6 Ve7

3. e3 Va3 4. Vh5 Fc5

5. Fe2 d6 6. Fg4 Ff5

7. Ae2 Ad7 8. 0-0 0-0-0

9. Kd1 Ke8 10. Kd3 Ke6 11. Ad2 Ae7 12. Kf1 Kd8.

Jan Timman’ın (1951-2026) Ardından

Hollandalı ünlü oyuncu, dünya şampiyonluğu adayı ve etütçü Jan Timman, geçtiğimiz şubat ayında 74 yaşında yaşamını yitirdi. 1970-1990’lı yıllarda dünyanın en iyi oyuncuları arasında yer alan Timman, o yıllarda “Sovyet olmayan en güçlü oyuncu” olarak kabul ediliyordu. Kurduğu etütlerle de satranç kompozisyonu dünyasında son derece saygın bir yer edinmişti. Bilim ve Teknik dergisinin Ekim 2020 sayısında yayımlanan “Bir Satranç Etütçüsü Olarak Jan Timman” başlıklı yazımızda onun hakkında etraflıca bilgi vermiş ve etütlerinden örnekler sunmuştuk. Şimdi onu bir kez daha güzel bir etüdüyle hatırlayalım (Diyagram 2 ve Diyagram 3).

Diyagram 2

Kozlowski-100 Anı Turnuvası, 2011-2012

Birincilik Ödülü