Uzay araştırmalarının hızla devam ettiği günümüzde Ay ve Mars regolitlerinde (yüzeylerini kaplayan toz formundaki malzeme) bitki yetiştirmek bilim insanlarının en önemli uğraşıları arasında yer alıyor. Bu amaçla yapılan çalışmalardan elde edilen veriler uzun süreli uzay görevlerinde astronotların ihtiyaç duyduğu besin maddelerinin elde edilmesine katkı sağlıyor, aynı zamanda uzaydaki varlığımızı kalıcı hâle getirmek için kritik önem taşıyor.
Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday’ın yürütücülüğünde, aynı bölümden Doç. Dr. Barış Uzilday ve Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümünden Dr. Tansel Kaygısız tarafından hazırlanan proje kapsamında Ay ve Mars regoliti benzeri materyallerde domates yetiştirildi.
TÜBİTAK 1001-Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı ile desteklenen proje için ABD’den Ay ve Mars regolitlerine içerik bakımından benzeyen malzemeler getirildi. İlk olarak bu yapılarda turpgiller familyasından ekstremofit yani yüksek sıcaklık, ağır metal kirliliği, kuraklık veya tuzluluk gibi zorlu çevresel koşullarda hayatta kalabilen ve gelişip büyüyebilen Schrenkiella parvula, Arabis alpina ve Noccaea sempervivum türü bitkiler yetiştirildi. Schrenkiella parvula Tuz Gölü’nde endemik olarak yetişen bir bitki türü. Yüksek oranda tuz içeren ortamda bile büyüyebilmesi ve kuraklığa karşı dayanıklı olması bu bitkiyi özel kılıyor. Arabis alpina çok düşük sıcaklıklarda hayatta kalabilirken Noccaea sempervivum ise birçok bitkide zehirli etki gösteren ağır metalleri bünyesinde biriktirebilme özelliğine sahip.
Ay ve Mars regolitleri, bitkilerin büyümesi ve hayatta kalabilmesi için gerekli olan organik madde bakımından fakirdir. Ayrıca yüksek miktarda ağır metal ve tuz içerir. Araştırmacılar regolit benzeri malzemelerde zorlu çevre koşullarına dayanıklı bitkiler yetiştirerek bu yapıların içeriğini iyileştirmeyi hedefledi. Bu sayede içeriğindeki metal ve tuz miktarı azalan regolit benzeri materyalde domates fidesi yetiştirip ürün elde etmeyi başardılar.
Bundan sonraki aşamada üretilen domateslerdeki moleküler mekanizmaların araştırılması hedefleniyor. Böylece meyvelerin kalite analizi ve yeryüzü toprağında yetişen ürünlerle karşılaştırılması yapılabilecek. Çalışmadan elde edilecek verilerin tarımsal üretime sağlayacağı katkılar uzayda sürdürülebilir yaşam ortamlarının kurulması için büyük önem taşıyor.
Kaynak
