Buzul gölleri, özellikle son buzul çağı olan Pleistosen Dönemi’nin sonlarına doğru yaklaşık 10.000–12.000 yıl önce oluşmaya başlamıştır. Buzullar hareket ettikçe tabanlarındaki yüzeyi aşındırarak çukurlar ve oluklar oluşturur. Bu süreçte kil boyutundaki taneciklerden yüzlerce tonluk kaya bloklarına kadar farklı boyut ve kütledeki malzemeyi taşıyıp biriktirerek “moren” olarak bilinen sırt şeklinde çökeller oluşturur. Küresel sıcaklıkların artmasıyla küçülen buzullar geri çekilirken bu çukurlar eriyen buzul suları ile dolar ve buzul göllerini oluşturur.
Buzullar dağ yamaçlarını oyarak “sirk” adı verilen çanaklar oluşturabilir. Suların buralarda birikmesiyle ortaya çıkan buzul gölleri genellikle dairesel veya oval şekilli olup derin ve berrak sulara sahiptir. Türkiye’deki birçok dağ gölü bu şekilde oluşmuştur.
Morenler tarafından tutulan suyun oluşturduğu buzul gölleri ise moren set gölleri olarak isimlendirilir.
Buzullar bir vadi boyunca akarken buz kütlesi vadiyi tıkayabilir. Bu durumda yan buzul küçülüp hızla gerilerken ana buzulla bağlantısı kesilebilir. Bu boşlukta biriken sular bir göl oluşumuna yol açabilir. Setleri buzuldan oluşan bu tür göller buz kütlesiyle tıkanmış göller olarak adlandırılır.
Buzullaşma bölgesinde meydana gelen heyelan, kaya düşmesi, çığ ve moloz akıntısı gibi durumlarda malzemenin vadileri tıkaması sonucu oluşan su kütleleri de diğer bir buzul gölü türüdür.
Buzul üstü gölleri, farklı erime süreçleri nedeniyle buzul yüzeyinde oluşan su kütlelerini ifade eder. Buzul altı gölleri ise buzul ile üzerinde yer aldığı kara kütlesi arasında ortaya çıkan göllerdir. Antarktika buz örtüsünün altında bilinen 400’den fazla buzul altı gölü bulunur. Bunların en büyüğü Vostok Gölü’dür.
Bilim insanları, buzul göllerinin boyutunu ve sayısını takip ederek buzullardaki erimenin dolayısıyla iklim değişikliğinin hızını ve etkilerini takip eder.
Dağlık bölgelerde yaşayanlar için buzul gölleri içme suyu ve tarımsal sulama için önemli birer kaynaktır. Ayrıca bazı bitki ve hayvan türlerine de yaşam alanı sağlar. Ancak bazen heyelan veya aşırı erime nedeniyle buzul göllerinin setleri yıkılabilir ve aniden taşan sular doğal afetlere yol açabilir.
Kaynaklar
Xiaojun, Y. ve ark., “Definition and classification system of glacial lake for inventory and hazards study.”, Journal of Geographical Sciences, Cilt 28, Sayı 2, s. 193-205, 2018. https://doi.org/10.1007/s11442-018-1467-z
