Kurşunu altına dönüştürmek 17. yüzyılda yaşamış simyacıların hayaliydi. Ancak o dönemler denenen sıradan kimyasal yöntemlerle kurşunu altına dönüştürmek mümkün değildi. Bir elementin atomlarını başka bir elementin atomlarına dönüştürmek için yüksek enerjili çekirdek tepkimelerine ihtiyaç vardır.
Günümüzde Cenevre yakınlarındaki Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi (CERN) içerisinde bulunan Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’ndaki (LHC) deneyler sırasında kurşun zaman zaman altına dönüşüyor. LHC’de kurşun iyonu demetleri ışık hızına yakın hızlara ivmelendiriliyor. Deneyler sırasında kurşun iyonları kafa kafaya çarpışmak yerine bazen birbirinin çok yakınından geçiyor. Bu sırada ortamdaki aşırı yüksek elektromanyetik alan kurşun atomu çekirdeklerinden 3 protonun dışarı atılmasına yol açıyor. Böylece çekirdeklerinde 82 proton bulunan kurşun atomları, çekirdeklerinde 79 proton bulunan altın atomlarına dönüşüyor.
Bir grup fizikçi, LHC’deki deneylerin sonuçlarını analiz ederek 2015-2018 döneminde ne kadar kurşunun altına dönüştüğünü belirledi. Araştırmacıların Physical Review C’de yayımladıkları sonuçlara göre LHC bu dönemde yaklaşık 86 milyar tane altın atomu üretti. Bu altın atomlarının toplam kütlesi ise bir gramın yaklaşık 30 trilyonda biri kadardı. Ortaya çıkan yüksek hızlı altın atomları deney cihazına çarpmadan ya da başka atomlara parçalanmadan önce sadece 1 mikrosaniye kadar var olabildi.
LHC’deki deneylerle külçeler hâlinde ucuz altın elde etmek mümkün değil. Ancak bu fiziksel süreçlerle ilgili analizlerden üretilen iyon demetlerinin kalitesini ve kararlılığını artırmak için yararlanılabileceği belirtiliyor.
Kaynaklar:
- Acharya, S., ve ark., “Proton emission in ultraperipheral Pb- Pb collisions at √(S_NN )=5.02 TeV”, Physical Review C, Cilt 111, s. 054906, 2025.
